Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ten ze naast elkaar, maar wij bespeuren hoe ze toch ook weer samenvallen, één zijn. Zij zijn niet zoo gemakkelijk te scheiden, zij loopen dooreen. Tezamen vormen zij de macht tegen de Roomsche Kerk, die het Protestantisme in het leven roept. Zoo is de Hervorming een algemeene beweging. Zij vindt uiting in enkele grooten. Zoo gaat het altijd; niet eén mensch wekt een beweging, hij is ook meer dan de exponent van een beweging, hij is de verpersoonlijking van een beweging. In hem spreekt zij zich uit.

De Hervorming heeft haar grooten aan te wijzen. Luther de kloeke held, de groote durver rijst ons voor den geest. Te Worms weerstaat hij wereldsche en kerkelijke machten. „Hier sta ik, ik kan niet anders, God helpe mij." Gezegd of niet gezegd, deze woorden zijn symbolisch. De strenge figuur van Calvijn rijst er neven, hij is de theoloog, de strakke, de man van het systeem, dat precies in elkander past, niet de man van de daad. Schimmiger misschien is voor ons een figuur als Zwingli, hoewel hij misschien de modernste is, hij is radicaal en schaft af, al wat niet in overeenstemming is met den Bijbel, iets van klaarheid, rust en eenvoud treedt ons uit hem tegen. En naast deze drie treden aan de vele anderen, Melanchthon, Menno Simons, JohnKnox. Het Protestantisme openbaart zich in hen met zijn vele schakeeringen. Want verre van eenheid is het oudere Protestantisme. Het uitgangspunt, geen middelaar tusschen den mensch en God en dus geen kerk die zich dit middelaar-

52

Sluiten