Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schap toekent, moge gelijk zijn, de motiveering reeds was een andere bij Luther en bij Calvijn. BijLutherheettehetdataan de verlossingsbehoefte van den mensch niet kon worden voldaan, Calvijn oordeelde dat aan de eere Gods door de Roomschen werd te kort gedaan. Ten opzichte van het Avondmaal liepen de opvattingen geheel uiteen, Luther kon zich van het Roomsche niet losmaken en leerde de co-substantiatie in plaats van de transsubstantiatie, Calvijn zag er niet anders dan een teeken in; Luther en Zwingli voerden over het Avondmaal een vinnig dispuut. Zoo is er meer. Ook meene men niet dat het Protestantisme opkwam voor vrijheid van godsdienst; zeker, Luther voor Worms was een groot vrijheidsmoment, een gewetenskreet. Maar die kreet uit te geven voor het Protestantisme gaat niet aan, de historie leert het eenmaal anders; het is zooals een Leidsch hoogleeraar placht te zeggen: de Protestanten vroegen niet vrijheid van godsdienst, maar vrijheid voor hün godsdienst.

En evenmin stelle men zich voor dat zeer radicaal met Rome gebroken werd; natuurlijk was dit wel het geval met de kerk, het Instituut; ook met verschillende leerpunten die samenvloeien met de bemiddeling der kerk: geen heiligen wilde men, geen beelden, de sacramenten werden teruggebracht tot twee (bij Luther tot drie) en hadden geen sacramenteele beteekenis meer, voor de leer der goede werken was vanzelfsprekend geen plaats in Roomschen zin. Het uitgangspunt keerde deze

53

Sluiten