Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zingen en uitschilderen. Men krijgt oog voor hare schoonheid, het leven op aarde krijgt zijn beteekenis en wordt genoten om zijnszelfs wil. Zie hoe het volksleven uitbarst op die Renaissancistische schilderijen! En de mensch is niet zoo verdorven, hij is tot goede dingen in staat. In zichzelf is hij goed. Rousseau zal het verkondigen: het is de cultuur die hem bedorven heeft. De natuur is goed, het natuurlijke is goed, keer er toe terug en het geluk wordt uw deel. Goethe was geen „Christen", dat hij de groote Heiden genoemd wordt is om zijn liefde tot het leven, het klassieke trekt hem aan, omdat het de heerlijkheid van het leven in zich heeft. De wereld is schoon. De blik der menschen verruimt en verwijdt zich. Als men de zeeën overvaart en de verre landen leert kennen, dan verrijkt men tegelijk zijn houding tegenover den vreemdeling. Men vindt wat mennooitgedachthadtezullen vinden,schoonheid, wetenschap, religie. En als er dan vele religies zijn en men bovendien gevonden heeft, dat het overgeleverde Christendom steunt op een openbaring, waarvan de grondslagen beginnen te wankelen — waarvoor de natuurwetenschappen de oogen hadden opengemaakt — dan vraagt men zich af of in de andere godsdiensten misschien niet ook waarheid zit, en of er dan in ieder geval niet wat minder moet neergezien op den niet-Christen. Kan een Jood niet ook iets van de waarheid bezitten, is het dan niet mogelijk dat hij ook zedelijk hoog staan kan? Lessing dicht zijn „Nathan der

60

Sluiten