is toegevoegd aan je favorieten.

Werkelijkheid, recht en gerechtigheid

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

8

wat onder dit rechtsbewustzijn is te verstaan en hoe het werkt. De moderne staatsidee laat omtrent dit cardinale punt den lezer in het onzekere: van het rechtsbewustzijn wordt niet veel meer gezegd x), dan dat het is „een algemeen menschehjke neiging, welke „reageert op ons eigen gedrag en de gedragingen van „andere menschen"; dat het „in lageren vorm als „rechtsinstinct, in hoogeren vorm als rechtsbewustzijn, „bg den mensch evenzoo werkzaam is, als het zedelijk„heidsgevoel, het schoonheidsgevoel, het godsdienstig „gevoel, om van andere gevoelens, zooals liefde, „vriendschap, te zwijgen." Kranenburg, met juistheid deze zwakke stee in het betoog van zgn leermeester aanvoelende, heeft, aan de hand van een inductief onderzoek van de door rechtshistorie en vergelijkende rechtswetenschap verzamelde feiten, gepoogd, diens vage omschrijving aan te vullen, en de wet te formuleeren, volgens welke het menschelijk rechtsbewustzijn het gegevene waardeert2). Er blijft naar mjjn bescheiden meening desondanks alleszins plaats voor twijfel aan de wetenschappelijke waarde van dezen grondslag van de leer der rechtssouvereiniteit. Heeft het rechtsbewustzijn inderdaad, naast andere neigingen, die 's menschen doen en laten bepalen, als liefde en haat, opofferingsgezindheid en gemakzucht, vriendschap en egoïsme, een oorspronkelijk en zelfstandig bestaan in dien zin, dat onze waardeeringen, behalve door al deze motieven, mede door het zoogenoemde rechtsgevoel worden beheerscht? En zal het ooit mogelijk zijn om van dit individueele rechtsbewustzijn te komen tot

1) t. a. p., blz. 42.

2) Zie het reeds aangehaalde werk, Positief recht en rechtsbewustzijn, in het bijzonder blz. 83 vg.

8