Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

i6

GRIEKSCHE WIJSBEGEERTE.

B. DE ELEATEN.

Deze philosophenschool heeft haar naam van de stad Elea in Zuid-Italië, waar haar uit Klein-Azië komende stichter Xenophanes zich vestigde, en Parmenides en Zeno geboren werden en leefden. Hen trof het eerst de (op het denkend bewustzijn berustende) éénheid en alheid in het begrip der natuur, en met groote geestkracht hielden zij deze gedachte vast, ook tegenover de daarmede zoo openlijk in strijd schijnende veelheid en onafgeslotenheid der gegeven aanschouwelijke wereld, waarmede zij overigens niet veel wisten aan te vangen en die zij kortweg voor een bedrieglijken schijn verklaarden. Hun philosopheeren ontsproot aanvankelijk uit godsdienstige behoeften.

Men ziet bij Heraklitus, hoe zelfbewust het wetenschappelijk denken zich tegenover de populaire leeringen en opvattingen begint te stellen. Een botsing ook tusschen het polytheïstisch volksgeloof en de in hare strekking monistische wetenschap kon niet uitblijven. Met datgene wat het denken, al was het ook niet met heldere bewustheid, bëoogde, was die bonte godenwereld, hoe poëtisch-bekoorlijk ook, niet in overeenstemming te brengen. De eerste, die dit duidelijk uitsprak, was de diep-religieuse

Xenophanes (580—490, geboren te Kolophon in Klein-Azië, vestigde zich na lang omdolen door alle Grieksche landen, waar hij als rhapsode zijn eigen gedichten voordroeg, te Elea).

Voor hem is het door de Jonische denkers gezochte principe niet een zich in verschillende stoffen veranderende grondstof, maar de godheid „het één en het al". Hij is een pantheïstisch monotheïsme toegedaan en in zijn gedicht „over de natuur" bestrijdt hij heftig de anthropomorphistische voorstellingen, die de oude dichters van de godheid geven. „Alles, wat bij de menschen voor schande gehouden wordt, diefstal, echtbreuk en elkaar bedriegen hebben Homerus en Hesiodus de

Sluiten