Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE VOOR-SOKRATISCHE PERIODE.

29

scheiding, een ruimtelijke verplaatsing en beweging van de op zich zelve onveranderlijke deeltjes, waarbij de deelen van het eene lichaam in de poriën en tusschenruimten van het andere dringen. In dezen gedachtengang ontstaat bij hem niet slechts het begrip element als een altijd aan zichzelf gelijk blijvende, alleen voor afwisselende bewegingstoestanden vatbare, aan mechanische deeling onderworpen materie, maar ook de tegenstelling van kracht en stof, datgene wat beweegt, en datgene, wat bewogen wordt. Want daar hij zich die elementen als een rein, aan zichzelf gelijkblijvend zijnde denkt, kunnen zij niet zich bewegen, alleen bewogen worden, en moet er dus naast hen een oorzaak van beweging worden aangenomen, d.i. een kracht. Van die elementen nam Empedokles, blijkbaar zich bij vroegere stelsels aansluitende, er vier aan: water, aarde,'lucht en vuur, die door twee machten buiten hen: liefde (aantrekking) en haat (afstooting) worden vermengd en gescheiden. Deze twee machten, altijd met elkaar in strijd, hebben afwisselend de overhand. Heerscht de liefde, dan rust alles zalig vereenigd in den vorm van een bol; is de haat meester, dan is alles verstrooid en gescheiden. In beide gevallen bestaan er geen individueele dingen, want alle aardsche existentie is gebonden aan de overgangstoestanden van het eene uiterste in het andere. Hoogst belangwekkend is verder Empedokles' theorie over het ontstaan der organismen. Planten en dieren komen tot stand, doordien de grondkrachten in hun eindeloos spel van scheiden en verbinden zuiver mechanisch allerlei combinaties voortbrengen, oogen zonder gezichten, armen, beenen afzonderlijk, enz. Deze verbinden zich verder tot lichamen, waarbij dan toevallig ook doelmatig ingerichte combinaties ontstaan, die vanzelf in wezen blijven en zich voortplanten, terwijl het niet doelmatig ingerichte weer verdwijnt en te gronde gaat. Hoe Empedokles zijne diep religieuse opvatting van den aard en de bestemming des menschen en der wereld met deze materialistische theorieën

Sluiten