Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

48

GRIEKSCHE WIJSBEGEERTE.

verenden invloed uit op de meest uiteenloopende individuen, en bovenal op de jonge Atheensche mannen, tot wie hij zich ook bijzonder aangetrokken voelde (hij noemde zichzelf een „eroticus"). Onvermoeid was hij in zijn strijden tegen het schijn-weten, de halve beschaving, waarmede vooral de sophisten — laag als hun ideaal was — de jeugd leerden zich tevreden te stellen. Met onverbiddelijke strengheid trad hij op tegen die jonge mannen, die, steunende op eenige oppervlakkige inzichten, op eenige geoefendheid in het gebruiken van abstracte termen, in het maken van mooie zinnen en het vastzetten van tegenstanders, zonder vaste beginselen en heilige overtuigingen in hun lichtzinnigheid meenden zich te mogen opwerpen tot leiders en regeerders van het volk.

Zooals wij reeds zagen — de basis van gemeenschappelijke overtuigingen, waaraan het Grieksche volk in alle onbevangenheid zich gehouden en waardoor het zich zoo heerlijk ontwikkeld had, was langzamerhand onvast geworden en losgewoeld. De reflectie en de kritiek waren ontwaakt; men kon niet alleen meer op gezag van menschen of van tradities gelooven en handelen. Alle overtuiging wordt meening, die wel niet willekeurig gevormd wordt, maar waartegenover toch allerlei argumenten kunnen worden aangevoerd, die aan een andere meening niet minder recht van bestaan schijnen te verzekeren. Tegen deze beschouwing komt Sokrates met alle macht in verzet. Tegenover het meenen stelt hij het algemeengeldige weten. Men kan zeggen, dat hij het eerst zich bewust is geweest van de diepten, die er in dit wonderbare begrip van wetenschap verscholen liggen. Hij had een geloof aan de mogelijkheid van het weten. „Terwijl de sophisten het psychologische mechanisme bestudeerden, waardoor de meeningen tot stand komen, geloofde Sokrates aan een wet der rede, die de waarheid bepaalt". • )

De voorstellingen, waarin het weten bestaat, zijn evenzeer

i) Windelband. Geschichte der antiken Philosophie, 3e Aufl. pg. 100.

Sluiten