Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

HET BLOEITIJDPERK DER PHILOSOPHIE.

117

betoon, waarvan de plicht het inleggeld, en het algemeene geluk het dividend is?" De individuen zouden er dan zijn voor de maatschappij en de maatschappij weer voor de individuen. „Want dat algemeene geluk heeft dan toch vermoedelijk geen ander subject dan de som der individuen, die daaraan participieeren. De maatschappij voelt niet; alleen de individuen zijn gelukkig of ongelukkig .... Meent men dus, dat die algemeene gelukzaligheid het doel der maatschappij is en daarom de hoogste inhoud van het plichtsbewustzijn, dan maakt men de maatschappij tot een middel voor het verschaffen van een groote massa welbehagen, dat steeds alleen in de afzonderlijke individuen is te vinden en men stijgt in de teleologische keten niet hooger dan de maatschappij, maar daalt weer tot de afzonderlijke individuen neer".

Daartegenover zien wij ip, dat het doel der maatschappij hooger moet liggen, dan zij zelve of hare deelen. Maar, zooals tevens duidelijk is, hier zijn wij met onze ervaring ten einde. Dat hoogere doel kunnen wij door onze wetenschap niet bereiken, „daar ons geen empirische existentie meer gegeven is, tegenover hetwelk de maatschappij als middel voor een doel'zou kunnen voorkomen". Wij weten niet de plaats die het menschdom in het wereldplan te vervullen heeft.

Door zijn verwerpen der Platonische ideënleer heeft Aristoteles zich zelf het bereiken dezer inzichten afgesneden en is hij er, ondanks zijn levendig bewustzijn van de geldigheid en de beteekenis der ethische waarden, toch niet toe kunnen komen het eudaemonisme te overwinnen.

In de Politika ontwikkelt Aristoteles zijn staatsbegrip. De mensch is door zijn natuurlijken aanleg geschapen voor het samenleven met andere menschen, voor het gemeenschapsleven. Zoo kan ook eerst het hoogste in hem tot ontwikkeling komen. Daaruit ontstaan dan achtereenvolgens verschillende natuurlijke, elkaar omvattende verbindingsvormen; de familie, de gemeente en eindelijk de staat. Het doel van den staat kan

Sluiten