Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

-83 -

land schilderen. De Duitsche Jodenbuurten van Hamburg en Berlijn zijn, voor zoover ik weet, nog niet romantisch uitgebeeld, waarschijnlijk, omdat zij óf niet oud óf niet groot genoeg zijn, om een bepaald, apart ghetto onder de ghetti te kunnen vormen. De Duitsch-Joodsche roman, net als de Fransen-Joodsche, behandelt meestal een geassimileerde, mondaine omgeving van rijke Joden en valt dus buiten ons onderwerp.

Karl Emil Franzos is naast Leopold Kompert de bekendste en mijns inziens de belangrijkste van de Duitsch schrijvende, oudere ghettoïsten. Als West-Jood opgevoed in een Oost-Joodsch stadje, neemt hij een eigenaardige plaats in. Reeds zijn vader stond vijandig tegenover het leven en de gedachtenwereld van het ghetto en heeft zijn kinderen in vijandschap tegen het ghetto-Jodendom en in liefde voor Duitschland en zijn cultuur opgevoed. Franzos is die vaderlijke leering trouw gebleven. Ook hij heeft getracht door zijn ghetto-novellen en romans de toestanden te hekelen, misstanden weg te ruimen, het ghetto te luchten, en de Duitsche cultuur er in te laten binnenspoelen. Maat heeft hij niet gehouden. Begrepen heeft hij niet, dat door de deur te wijd open te zetten, hij al het Joodsche er uit zou laten vluchten, en dat hiermede veel, van wat hij toch ook in die ghetto-Joden liefhad, verloren zou gaan. Franzos was geen kwaad Jood en wist zelf niet, hoe zijn Westersch rationalisme, naast veel goeds, heel veel kwaad kon doen. Hij is praktisch een assimilant en een reformator, wiens ideaal eigenlijk een vervlakking en ontnationaliseering van onzen dienst zou zijn, zooals Abraham Geiger dit wilde, en een verduitsching van ons volk. Dat dit ideaal in tegenspraak was met zijn eigen liefde voor zijn volk en diens leer, dat hij hierdoor dit volk, dat hij zoo belangwekkend vond en waartoe hij zich aangetrokken voelde, zijn levenssap ontnemen zou, begreep hij niet. Toch ook is er ontwikkeling merkbaar in Franzos' ghetto-kunst en van zuiveren assimilant en Maskiel, schrijvend om de Duitsche cultuur te prediken

Sluiten