Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

— 127 —

bevat, ontving ik door vriendelijke bemiddeling in afschrift uit het Marburger Staatsarchief. Ik volsta hier met deze weinige citaten uit deze stukken; ze zijn m.i. voldoende den indruk te geven, dat koopmanschap en handelsexpansiteit de drijfveeren voor de vragen waren.

En indien we nu nog heel in het kort de overzeesche plaatsen aanstippen, waar we de Marranen direct uit Portugal of indirect via Amsterdam of Londen zich zien vestigen, en de beteekenis, die ze daar voor den handel hadden, ons voor oogen stellen, dan zal zeker het Marranen-probleem in zijn oekonomische beteekenis, die het naar mijn meening in de eerste plaats had, duidelijk als één samenhangend geheel voor ons begrijpelijk worden.

We hebben reeds Brazilië genoemd. Wat de Joden daar voor de suikerindustrie, die geheel in hun handen was, beteekenden moest onlangs Prof. Hermann Watjen in zijn Das hollandische Kolonialreich in Brasilien (Haag—Gotha 1921) toegeven. Ik zeg toegeven, omdat Watjen in zijn Das Judentum und die Anfange der modernen Kolonisation (Stuttgart 1914) tegen Sombart's Die Juden und das Wirtschaftsleben (Leipzig 1911) het aandeel der Joden in den kolonialen handel immers verkleinen wil.

Maar noch de theorie van Sombart, dat de verschillende koloniën door Joden zijn gesticht, noch die van Watjen, dat dit niet het geval is, raakt mijn opvatting. Mijn meening is, dat veel meer dan men tot nu toe toegegeven heeft deze Marranen ook in de overzeesche koloniën tot den internationalen handel hebben bijgedragen. Overal kunnen we Marranen-vlaggetjes neerzetten. Met de Hollanders worden de Marranen uit Brazilië! verdreven. Ook daar waren ze door het wereldlijk gezag, Johan Maurits, geprotegeerd. Geen wonder, als we bij voorbeeld in een schrijven van 1641 der nietJoodsche bevolking aan Johan Maurits en den Hoogen Raad lezen, ik citeer het Duitsch uit Watjen, „Mehr und mehr „ist im hollandischen Brasilien der Handel in jüdische „Hande geraten. Christliche Geschaftsleute sind so gut wie

Sluiten