Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wil doch bedrogen zijn, so wel doe ick het dan als een ander. Wij verkoopen onse almanakken, practiquen ende prognosticatien voor gheen boecken des Evangelii, maar voor tgheen dat sy sijn, naemlijck voor loghenboecken".

Ernstiger bedoeld waren de populaire boekjes op het gebied der medicijnen, als Het licht der apotekers, 't Boeck van de vroedwijfs, het Dispensatorium van Valerius Cordus, het Velt-boeck van de Chirurgie van Scheel-Hans, de Empirica van Rulandus, meest oude volksboekjes, al vroeger in onze taal vertaald en tal van malen herdrukt. Van meer beteekenis is het uitvoerige geïllustreerde werk van Stevens en Liebaut over „Veltbouw oft lantwinninghe", waarvan Cornelis Claesz tweemaal (1588 en 1594) een herdruk uitgaf. Eigen werk gaf Coolhaes, die, na zijn afzetting als predikant distillateur was geworden, en wel in 1600 zijn „Waterboecksken," nadat hij vroeger (1588) te Leiden al een soortgelijk boekje had doen drukken.

Deze merkwaardige man trachtte nog op andere wijze zijn medemenschen te dienen, hij gaf stichtelijke prenten met berijmde bijschriften, waarvan er ons twee bewaard zijn. Hiermede komen we op het terrein van de strijdschriften; want wat den een stichtte gaf den ander ergernis, en Coolhaes kwam telkens en telkens weer in strijd met de mannen van de rechtzinnige gereformeerde leer, en van beide zijden mengden ' tal van al of niet geroepenen zich mede in dezen strijd, zoodat Amsterdam reeds in den overgang van de 16e tot de 17e eeuw eene buitengewoon rijke strijdschriftenhteratuur heeft. Haast nog strijdvaardiger dan Coolhaes waren de eveneens uit hun kerk gebannen doopsgezinden Robbert Robbertsz le Canu en Tymen Claesz Honich, die eeö eigen partij buiten en boven de kerken voorstonden, door henzei ven neutralisten genoemd, door de bestrijders voor libertijnen uitgemaakt.

Deze pamflettenschrijvers waren meest hun eigen uitgevers, en de weinige drukkerijen in de stad konden het werk voor hen vaak niet af.

Een pamflettenschrijver van andere soort was Ellert de Veer, een man van zeker niet minder beteekenis. Ook hij heeft strijdschriften uitgegeven, maar van politieken aard, waarschuwingen tegen den geest van tweedracht onder de Christenen, waardoor de vrijheid gevaar liep. Daarnaast was

84

Sluiten