Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

PaUadio's beproefden trant. De breede kanalen en burgerpaleizen van den uideg echter voorspellen den monumentalen stijl en ruimte-beheersching van Versaüles.

Raadselachtig, dat deze bezadigde maar niet geringe kunst• zin los stond van de andere grootschheid, die binnen de stadswallen bloeide, de Hollandsche schilderschool. Maar het komt meer voor, dat het vermogen kunst te scheppen en het inzicht die kunst te waardeeren, niet samengaan. Naar alle kanten dezelfde blindheid voor wat op eigen bodem ontstond. Wie kenden er uit nauwere nabijheid onze glorie ter zee dan de twee Van de Velde's, vader en zoon? Toch zoeken beiden ten slotte in dienst van den Engelschen erfvijand hun bestaan. Ruisdael—naam vol natuurmuziek, die als een echo over het water zijner verlaten deUingen glijdt — Ruisdael, in 't uiterst van zijn leven, verdwijnt uit Amsterdam om te Haarlem m t armhuis te sterven. En hoe werd Aert van der Neer's donkere lyriek verstaan? Tusschen die schuchtere paneeltjes zullen waarschijnhjk zijn stadsbrandjes den meesten indruk hebben gemaakt.

Al staat dergelijke onverschilligheid ons tegen, de vraag of ruimere waardeering den echten kunstenaars ten goede zou zijn gekomen, roept sterken twijfel op. De kunst jaagt zich zelve na en het geluk van den kunstenaar is haar laatste doelwit niet. Ware de beschouwende diepte van deze groote HoUanders mogelijk geweest zonder Amsterdam's afzijdschheid? Zou Ruisdael's ijle melancholie stand hebben gehouden, wanneer de gemeenschap dien droomerig-onvoldanen geest met klinkende eerbewijzen had overstelpt? En Hercules Seghers, zou hij in zijn wereld die leegten hebben ontdekt, zonder de feUe eenzaamheid der rmskenning? Het toeval nam met protectie een enkele proef — Meindert Hobbema — en bitter slecht liep het af. Hier was er een, die diep genoot van waaiende ruimten, van trülende boomen en blikkerende zon, dieper naarmate de schrielheid zijner ondankbare stad hem enger omsloot. Toen gaf een keuken-intrige en het huwehjk met burgemeesters dienstmaagd hem het baantje om het bestaantje. Amsterdam werd een soort ijkmeestertje rijker en een groot ongewaardeerd kunstenaar was verloren gegaan. Emanuel de Witte in zijn eUende en wanhoop heeft beter zijn lot vervuld.

132

Sluiten