Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Wat tegenover al deze meesters onwetendheid was of miskenning, hep bij een wereld-figuur als Rembrandt uit op een tragedie. Hier was een macht waar stilzwijgend voorbijgaan onmogelijk was. Tegenover zulk een krachtige verschijning moest zelfs Amsterdam kleur bekennen. Niet alleen trof zijn opvallende eigengeaardheid, maar een geheele school uit zijn schildercamer ontsprongen, vervulde Amsterdam. Toen er historie-schilders gevraagd werden, vond men Bol, Flinck en Backer. In stee van 's meesters overdadige kracht behaagde de routine van de nakomers en de compromissen van redelijk geworden leerlingen.

Rembrandt zelf belichaamde meer dan een nationaal kunstverlangen. Zijn taak zette de reeks der groote renaissancisten voort. Een Europeesch streven over drie eeuwen uitgestrekt zocht door dezen Hollander bekroning en afsluiting. Amsterdam, dat den geweldige het ruimste veld kon bieden, heeft hem ten slotte niet verstaan. Al markeerden opdrachten van stedelijke corporaties groote étappes in zijn ontwikkeling, meer en meer lijkt het of iedere schepping de zware overwinning eischt van 's meesters geest op den Amsterdamschen wil.

Amsterdam's aesthetica was beredeneerd en beheerscht, Vlaamsen maar zonder de warmte van Vlaanderen, klassiek maar van een klassicisme, dat bij vormen bleef staan en dat door koelte en evenwicht de antieken tracht te evenaren: asthetica eener magistratuur, die ook op het gebied der kunst meende te moeten bevelen. De wil tot schoonheid was er, maar de uitverkorenen door de stad met nobel enthousiasme te werk gesteld, bleken maar al te dikwijls die waardeering niet te verdienen. De pedanterie van een Sandrart, de koele knapheid van een Lairesse behaagt den Amsterdamschen regenten. Maar Rembrandt, hoe meer deze zich zijn roeping bewust wordt, hoe vijandiger de stad. Rembrandt's eerste portretstuk van een medisch college werd een succes; een gemakkelijke triumf over De Keyser en Ehas; zijn schutterstuk een prestatie, die een gevaarhjke stemming naliet. Een concept voor een grootsche verheerlijking van Amsterdam, de Eendracht van het Land, nauw met de schuttersoptocht verbonden, leidt niet tot uitvoering. Van zijn tweede anatomie wordt al weldra gezegd, dat het bij zijn jeugdwerk ten

133

Sluiten