Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en volkomen vrijheid van godsdienst; maar tot een ernstige bestudeering van de eischen, die ieder geografisch milieu stelt aan den kolonisator, was het nog niet gekomen. Het volkomen herstel van het evenwicht, het besef n.1. dat die eischen ten grondslag moeten liggen zoowel aan het optreden van bestuur als van zending, is eigenlijk eerst van den jongsten tijd. Voor ons Indië hgt het keerpunt in 1905. Toen van Heutz aan het Nederlandsche volk getoond had, dat het mogelijk was in den geheelen Archipel ons gezag te vestigen, werd hij voor de tweede maal geroepen tot de uitvoering zelve van het werk, waarvan hij de mogelijkheid geproclameerd had. Eerder was het ook niet wel mogehjk geweest. Immers het natuurwetenschappelijk onderzoek, dat de bouwstoffen leveren moest, dateert van staatswege eigenhjk pas na het begin der 19e eeuw, toen door het krachtig streven van Falck, Algemeen Secretaris van den Koning, Reinwardt met de leiding van dat onderzoek belast werd. Uit zijn werk, later voortgezet door de Natuurkundige Commissie, zijn ten slotte de instellingen gegroeid, die na de bevestiging van ons gezag door van Heutz, hun arbeidsveld konden uitbreiden over den geheelen Archipel.

's Lands Plantentuin, het Koninklijk Meteorologisch Observatorium, de hydografische opname door de Marine, de Dienst van het Mijnwezen vonden toen steunpunten over het geheele eilandenrijk. Op vroeger totaal onbereikbare punten kwamen civiele, militaire of gemengde etablissementen, waar het werk rustig en blijvend gedaan kon worden.

Afzonderlijke vermelding verdient het kaartwerk, de grondslag eigenhjk van elk onderzoek. Kort na het optreden van van Heutz. vond ook de Topografische Dienst de belooning en de bekroning van zijn zoo ten volle door ieder gewaardeerden arbeid, door de afscheiding van den Generalen Staf en verheffing tot een zelfstandig onderdeel van het leger in 1907, vrij thans in de bepaling van de doelstelling.

Nu kon de synthese aanvangen, nu kon, zooals de generaal Enthoven, de uitbouwer van het werk zijner voorgangers bij den Topografischen Dienst, het noemt, aardrijkskunde gemaakt worden.

De tot dan toe onbekende gebieden kregen den voorrang. Zelf had ik het voorrecht in deze periode belast te worden met het bestuur van de Pak Pak-landen ten westen van het Toba-meer (November 1905). Van die landen was toen nog weinig bekend. De colonne van Daalen was erdoor getrokken op haar terugtocht uit de Gajoe- en Alaslanden; daarna was Colijn er geweest met den toenmaligen controleur van Singkel, den Heer Ypes en het was die tocht, welke aanleiding gegeven had tot de paragraaf in het rapport Welsiiik—Colijn nopens de reorganisatie van het gewest 348

Sluiten