Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Deze zucht om te groepeeren en dat onvermogen om redelijk te groepeeren, ontneemt ook aan de theorieën omtrent heriditeit alle redelijkheid. In „Prometheus" heb ik bij de vergelijking tusschen Bossuet en Augustus Comte beproefd de overeenkomst aan te toonen tusschen de theologische en de positivistische geesteshouding, door in beiden den hang naar, en het hangen aan zekerheden en verzekerdheden bloot te leggen, als een afspiegeling van des Absoluten zelfontvlieding, dus in onmiddellijk verband met het begrip der Totaliteit. Op zijn terrein en op zijn wijze is de theoloog positivist. Tegenover hen, als het ware op gelijken afstand van beiden, bevindt zich de denker die de zekerheid wantrouwt en schuwt. Heeft nu de vader-theoloog twee zonen, waarvan de een de wijsbegeerte, de ander de wetenschap beoefent, dan zal het allicht heeten dat de eerste naar den vader aardt, omdat ze misschien dezelfde auteurs citeeren, doch redelijk beschouwd, aardt de positivist naar den vader. Hier is een essentieele, ginds een incidenteele overeenkomst. Even heterogeen als een gezelschap „misdadigers" of „geloovigen" of „geleerden" is ook een gezelschap „helden." Sommige zoo geheet en heldendaden eischen overleg, andere heete drift, sommige zedelijke, andere physieke moed, sommige overmaat, andere tekort aan imaginatie. De held in de reddingboot heeft aan den overmaat, de held op het slagveld heeft aan het tekort behoefte. Een heet-driftige vader en een koel-beraden zoon, of een imaginatielooze vader en een imaginatieve zoon kunnen nu elk een heldendaad verrichten zonder dat er van heriditeit sprake is. Omgekeerd kan de heetdriftige zoon van een heetdriftigen held zich in een toestand die koelbloedig heldendom vereischt als een lafaard gedragen en toch essentieel naar den vader aarden. Zoolang echter het constateeren van erfelijkheid zich op het incidenteele richt en niet op het wezenlijke, zoolang zijn de betreffende groepeeringen en theorieën waardeloos. Overal leidt dit fundamenteele begripsdefect, de zucht om te groepeeren, gepaard aan de onmacht om wezen-

26

■kkM

Sluiten