Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Anderszins weer ziet men den mensch, tegen begeerte in, een zwaren „plicht" vervullen en aldus zijn immanente behoefte aan dooding (zelfophefffing) bevredigen. Gelukt hem dit met, door de overmacht der begeerte, dan wordt hij een hinder in zich zelf gewaar. Dit gevoel van tekort wordt dan „gewetenskwelling" geheeten. Deze bewijst echter tegen de gepleegde daad op zich zelf volstrekt niets, ze bewijst alleen dat de pleger er niet tegen opgewassen was en dus zichzelf te kort had gedaan. Zoo ondervond een liberaal geworden Jood altijd een zekeren hinder als hij verboden spijzen at, zonder echter aan de Joodsche spijswetten een religieuze beteekenis of zedelijke waarde of redelijken inhoud toe te kennen. De hinder kwam voort uit het besef dat hij zich eertijds tegenover oesters en varkensvleesch bedwongen had (zijn Ik gedood), en dit nu niet meer deed, zoodat hij, de spijswetten verwerpend en niets winnend in de plaats, aan zelfverloochening had ingeboet. Krachtens de algemeene immanente voorkeur deed hem dit besef als een hinder aan, doch deze bewijst even weinig tegen oesters en varkensvleesch als „gewetenskwelling" tegen de gepleegde daad. Uit dit alles volgt dat de mensch niet bij machte kan zijn de gelijkgerechtigdheid van Goed en Boos te erkennen, doch deze altijddoor in een immanente voorkeur voor het goede loochenen wil. Ditzelfde geldt voor de Rede, want evenmin als het erkennen van eigen „gezond egoïsme" de vereering voor de zelfverloochening schaadt, evenmin bewijst het afwijzen van de wijsbegeerte iets tegen de immanente voorkeur voor het redelijke. Maar er is dit onderscheid1) dat, terwijl de zelfverloocheningsdaad in zijn onnavolgbaarheid schoon wordt geheeten, de wijsbegeerte zoodra ze haar fundamenteel „onstichtelijk" karakter blootlegt, als „steriel" en „gevaarlijk" wordt uitgekreten. De immanente voorkeur voor het redelijke blijkt daartegenover uit het afwijzen van de kwalificatie „redeloos" ook door menschen die eerlijk erkennen dat ze van de Rede als richtsnoer niets moeten hebben. Terwijl de kaal-

') Overigens verklaarbaar genoeg, maar de verklaring zou te ver voeren.

32

Sluiten