Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

achting is voor hem het belangrijkste element in de zedelijke (sociale) opvoeding.1)

„Howfar each man values the appreciation of others depends on the strength of his innate or acquired feeling of sympathy.2)

Darwin en Spencer staan hier volkomen op hetzelfde standpunt. „As man advances in civilisation and small tribes are united in larger communities, the simplest reason will teil each individual that he ought to extend his social instinct and sympathy to all the members of the same nation.

„Self-happiness is a unit in the general happiness." Komen we nu tot onzen eigen tijd, dan zien we Wilhelm Wundt tegenover het vraagstuk der gemeenschapsvorming en wat er mee samenhangt een overeenkomstig standpunt innemen. Bij hem is de verheerlijking van den Staat zoo sterk — „Elemente der Völkerpsychologie" is niet om niet door een Duitscher in 1912 geschreven! — dat hij meent onderscheid te moeten maken tusschen de primitieve „totemische" gemeenschap en de latere „politieke" gemeenschap, en hij legt er den nadruk op dat de laatste wel in de eerste kan zijn ontstaan, maar niet uit een verdere ontwikkeling van haar vormen en motieven, doch volgens een overdacht plan, dat of in het getal twaalf (aan den sterrenhemel ontleend) of in het getal tien, dat der vingers (en hiervan heet dan de decimaalrekening de voortzetting te zijn) zijn grondslagen zou hebben.

Ik stip dit aan, ofschoon het voor mijn onderwerp van geen belang is en het mij daarbij zeer weinig gegrond voorkomt, om aan te toonen, hoever in Wundt de staatsverheerlijking gaat —, daar hij zelfs niet kan aannemen, dat de Staat geleidelijk is ontstaan, doch hem in elk ge-

') Men vergelijke hiermee eens de gewoonte van Socrates om bij het spreken over deugd vooraf vast te stellen, dat niet zal worden bedoeld de deugd die uit vrees vooroordeel of straf dan wel verlangen naar toejuiching wordt betracht, doch dat slechts hij deugdzaam zal heeten, die, al bezat hij Gyges' ring, welke onzichtbaar maakt, nog niet zich zou vergrijpen aan eens anders recht. Men denke ook aan de nog steeds gangbare opvatting van den „Gentleman" als waardemeter van het collectief-zedelijke oordeel.

2) Pag, 174. Dus zouden de lie'den, wier eenig zedelijk criterium luidt „what would people say?" den hoogsten graad van „sympathy" bereikt hebben.

42

Sluiten