Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

inzicht, dan zou ze ook door verder inzicht tot verdere volmaking kunnen komen — het eene hangt met het andere samen.

Wanneer de Kudde inderdaad is bestaanswaarborg en bestaansmogelijkheid voor het individu, uitdrukking van den Levensdrift, van den zelf handhavingsdrang des Absoluten — dan is zij ook uitteraard „absurd" en „slecht" en zal nooit anders dan zoodanig kunnen zijn. Dan zijn alle kuddevormen (Staten, Kerken, Partijen) in hun wezen en werkingen overeenkomstig, uitdrukking van het absurde en het slechte, in de vorige hoofdstukken als levensbevestiging aangetoond.

Rechts-drang en redelijkheid zullen (in hun tendentie naar opheffing) dus altijd met het kudde-wezen in botsing komen, de „volkommene Staat, dessen Idee erreicht ist, sobald das Besondere und das Allgemeine absolut eins", vertoont zich als een ongerijmdheid, een ondenkbaarheid, en niets is minder een uitdrukking van „die gött-

liche Idee, wie sie auf Erden vorhanden ist" dan juist

de Staat. Deze tegen alle gangbare opvattingen indruischende stelling, wil ik trachten waar te maken, doch vooraf de uitdrukking „collectief-organisme" eenigszins toelichten.

Het is bekend, dat de bij die haar angel heeft gebruikt, moet sterven — dit Üjkt wonderlijk en „ondoelmatig" wanneer men den angel opvat als een verdedigingsmiddel voor het individu, doch dit is hij ook niet, hij is een verdedigingsmiddel voor de collectiviteit, waaraan het individu zich zonder hoop en voorbehoud offeren moet. De bij is met de andere bijen tezamen zoo zeer collectief-organisme, dat wie haar belaagt, de kudde belaagt, en nog duidelijker dringt zich de gedachte aan een collectief-organisme op, als we bedenken, dat de jonge individuen, door den dar verwekt, door de koningin gebaard, de eigenschappen van de steriele werkbij hebben „geërfd".

Wanneer we nu de menschelijke kudde, de primair-voorhandene, vergelijken met mierenkolonie, bijenvolk en beverstaat, dan vervalt ook de ongegronde en ongemotiveerde onderscheiding van Wilhelm Wundt in tote-

46

Sluiten