Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Dit is de aanvangszin van een hoofdstuk in „The Origin of Species" getiteld „On the Forms of Life changing almost simultaneously throughout the World" en waarin voorbeelden worden gegeven van karakteristieke overeenkomsten bij mineraalformaties, over de gansche wereld, in de meest uiteenloopende klimaten en die doorgaan tot „such trifling points as mere superflcial sculpture."

Hier wordt dus van onbevangen zijde de aandacht gevestigd op die algemeene tendentie naar Eenvormigheid, als op een „striking discovery", welke ik in het voorafgaande meen te hebben blootgelegd als grondvoorwaarde voor alle afzonderlijke zijn.

Wanneer we nu maar in staat zijn, den menschelijken geest en zijn voortbrengselen (kunst, wetenschap, wijsbegeerte) als „forms of life" als producten van één groot Proces (de zelf-onderscheiding des Absoluten) te denken, dan heldert zich de overeenkomst in de overleveringen en zienswijzen bij primitieve stammen in de meest uiteenliggende oorden niet alleen volkomen op als een openbaring van de tendentie naar Eenvormigheid, maar dan zien we ook duidelijk de (primitieve d.i. elke) collectiviteit zich voordoen als een collectief-organisme, waarin de mensch als persoonlijkheid (nog) niet bestaat. En wie nu de overeenkomst tusschen de figuren op kalkgesteenten in verschillende hemelstreken accepteert, zonder aan „onderlinge beïnvloeding" te denken, die kan ook de overeenkomst tusschen de „figuren" (legenden, wereldvoorstellingen) welke op bepaalde tijdstippen uit verwante, geestelijke (collectief) organismen te voorschijn bloeien, als evenzeer „natuurlijk" accepteeren. Mocht nu bijvoorbeeld blijken, dat „water" daarin een vaste rol speelt, dan zou het voorkomen van watervloeden daarmee volstrekt niet bewezen zijn <— immers dan zou men aan legenden, waarin geesten, kabouters, reuzen en slangen voorkomen, dezelfde bewijskracht moeten toekennen — maar wel dit, dat op bepaalde ontwikkelingsfazen de gedachte aan „water" optreedt, zooals bij individuen de baardgroei, de religiositeit, de eerzucht en de verstandskies op bepaalde tijdstippen optreden, krach-

51

Sluiten