Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

159

Zeer sterk oogrichtend en oordeelbepalend werkt de „preconceived idea" bij het opmerken van familiegelijkenis, wanneer aan de familierelatie geen twijfel schijnt te kunnen bestaan. Blijkt „moeder" een stiefmoeder of het zoontje eenvoudig een buurjongetje, dan wordt plotseling de gelijkenis niet meer gezien. Wie in zijn omgeving dit onderwerp eens ter sprake brengt oogst dadelijk een macht van persoonlijke ervaring. Zoo vertelde mij een bekend kunstliefhebber, dat hij, misleid door den (opzettelijk) minachtenden toon van de vrienden die hem foppen wilden en door hun achteloos behandelen van het voorwerp, een paneeltje van een beroemd schilder voor het deksel van een chocoladedoos hield. Zelf zat ik voor jaren te Brussel naast een tooneelrecensent in een bioscoop, waar Bouwmeester optreden zou. „Daar heb je de groote kerel, je herkent hem toch maar dadelijk", zei mijn buurman. Edoch, het was een ander. Een meisje vertelde mij eens, dat ze, daar de vertaling der Italiaansche liederen in het tekstboekje bij ongeluk verwisseld was, in het amoureuze lied het religieuze, in het religieuze het amoureuze sentiment heel sterk had gevoeld! Deze dingen kunnen elkeen overkomen en overkomen ook elkeen, er is dus geen reden om anderen te hoonen, maar wel alle reden, geen oordeel als zoodanig te willen laten gelden in gebieden, waar door de macht van de „preconceived idea" slechts vooroordeel mogelijk is. De in het vorig hoofdstuk genoemde op misvatting gebaseerde impressies van woorden als frivool, prestige, Ormoez etc. wijzen op dezelfde oordeels-impotentie.

Hier kan men met recht van „onstoffelijk gezichtsbedrog" spreken, dat zelfs zijn tegenhanger in een bekend stoffelijk heeft. Twee naar elkaar toeloopende lijnen suggereeren een muur en nu schijnt van de drie er tegen aan geteekende even groote figuren de achterste een heel eind langer. Waardoor? Omdat altijd de evengroote figuur op een afstand als kleiner wordt gezien. Dus moet de even groot geteekende grooter zijn. De muur suggereert den afstand, het oog verkeert onder de beheersching van de „preconceived idea", en ziet,

Sluiten