Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

64

Bij resolutie van den Luitenant-Gouverneur-Generaal in rade van 30 Januari 1829 (Stb. 1829 no. 7) was het hun, met eenige uitzonderingen, verboden zich naar Borneo te begeven.

Ook voor het eiland Madoera werden bijzondere regelen betreffende het reizen vastgesteld, kortheidshalve mag daarvoor verwezen worden naar hetgeen daaromtrent voor Europeanen is opgemerkt

Vragen we ons af hoe deze voorschriften in de praktijk werden toegepast, dan kan het antwoord niet anders zijn dan dat er op de uitvoering van deze voorschriften zeer veel was aan te merken. Voor iedere reis toch had een Inlander een pas noodig.

Daarvoor moest hij eerst naar zijn dessa-hoofd gaan, vervolgens dikwijls andere inlandsche hoofden bezoeken en daarna naar het bureau van den regent, assistent-resident of resident.

Al woonde iemand vlak bij de afdeeling die hij bezoeken wilde, dan moest hij zich toch vooraf bij al de evengenoemde autoriteiten melden, die soms palen ver van zijne woonplaats gevestigd waren.

Hoeveel tijdverhes was aan het vervullen van die formaliteiten niet verbonden, waaraan nog moet worden toegevoegd de uren welke de aanstaande reiziger bij die bestuurders heeft moeten wachten.

Natuurlijk heeft de Inlander zoowel als de vreemde Oosterling zich zooveel mogelijk aan die vervelende tijdverepilling onttrokken, de laatste evenwel met minder succes, omdat hij uiteraard gemakkehjker als overtreder werd ontdekt.

Het passenstelsel was voor zooverre het op Inlanders werd toegepast bovendien een bron van misbruik. Soms werd het aangewend als een middel om tegen volksverloop te waken.

Niets toch was toenmaals een gewestelijk bestuurshoofd minder aangenaam, dan in zijn maandehjksche of jaarlijksche verslagen te moeten opteekenen, dat de bevolking in sommige districten verminderd was. Daarom zijn er residenten geweest, die hun districtshoofden machtigden geen passen meer af te geven voor verhuizing naar elders.

Het spreekt vanzelf, dat zoodanige last met de noodige gestrengheid werd uitgevoerd, en alsdan geen pas, voor welk doel dan ook,

i) Blz. 59.

Sluiten