is toegevoegd aan uw favorieten.

De Nederlandsche litteratuur na 1880

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

□ INLEIDING.

13

heid resultaat is van zekere verhoudingen (in vlak of ruimte) kan nog directer bewezen worden. Ik geef toe, die verhoudingen zijn proefondervindelijk gebleken een zekere rust voor ons oog te geven — maar daarom nog geen schoonheid ! Ware het wél zoo, dan zou men het kunstenaarstalent tot een weten kunnen terugbrengen, men zou met maatstok en rekenboek méér bereiken dan met verbeelding en inspiratie, men zou schoonheid kunnen construeeren met eenvoudig menschenverstand en accuraten arbeid, zonder eenige sprank van het Goddel ij ke.

Schoonheid is mysterie, schoonheidsontroering een verstandelijk onverklaarbare ondervinding. Bij de waarneming, zoowel in wat wij de werkelijkheid noemen als in onze verbeelding, onzen geest, van sommige (hetzij concrete, hetzij abstracte) zaken, bij het zien van een Rembrandt of .... van zeker meisje, het luisteren naar Beethoven, maar het luisteren ook naar een geestdriftig, extatisch sprekend mensch, worden wij gelukkig. O, op zeer verschillende wijzen! Wanneer men daaraan denkt, kan men wel duizenden soorten van schoonheidsontroering onderscheiden! Ons geluk bij zulke heerlijke ondervindingen is nu eens blij7~bpwekkend7 ja ons vervullend van~5ST juichende luchthartigheid, dan weder weemoedig, melancholisch, smartelijk zelfs. Smartelijk geluk, het is maar een schijnbare contradictwfrh terminis. Maar wat bij nauw■ keurig' nagaan altijd in ons geluksgevoel-door-schoonheid te onderscheiden valt, het is een soms kort, sidderend snel, soms langduriger —j en dan spreken wij van vervoering, extase — besef van onzen adeldom, onze goddelijkheid. Dat wij vonken van God zijn (zooals Multatuli het noemde), deel van het goddelijke, het alomvattend mysterie, dat er ëEïFheilige der heiligen is in onze ziel, ziedaar onze diepste ondervinding bij het ontmoeten van schoonheid. Vandaar ook dat wachtende, dat altijd verlangen blijven, dat nooit gehéél bevredigd zijn. Het is ons, in de extase, in dien sterksten en langdurigsten vorm van schoonheidsontroering.