is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

114

ANACHORETEN — ANALOGIE DES GELOOFS

van het koninkrijk der hemelen, op. Hij profeteerde dat de Heere Straatsburg had verworpen, en Munster als zetel van het nieuwe Jeruzalem had aangenomen. Zich beroepend op openbaringen en gezichten betooverde hij de Wederdöopers, die hem tot hun bisschop aanstelden en waardig oordeelden twaalf apostelen te verkiezen, die hij overal rondzond om de geloovigen op te roepen om te komen naar het nieuwe Jeruzalem, waar het rijk van vrede en gerechtigheid zou aanbreken. Vele honderden trokken naar de heilige stad, vanwaar de bisschop verdreven was, en waar onder leiding van Jan Matthijsz. en anderen het „koninkrijk Zion" werd opgericht, in welk rijk het communisme en de polygamie werden ingevoerd, en door de leidslieden op orgiastische wijze werd geleefd. Doch het „koninkrijk Zidn" had geen langen levensduur. Niettegenstaande de boden van den koning van Zion in alle landen rondgingen om de geloovigen op te roepen om Zion te komen verlossen, volgde den 24 Juni 1535 de ontnuchtering. Munster werd door den bisschop ingenomen, de koning van Zion werd gevangen genomen en met onderscheidene metgezellen gemarteld en gedood.

Van nu aan kwam een scheiding tusschen de radicalen, die de hoop op een aardsch rijk niet opgaven, namelijk de Munsterschen en de Batenburgers, en de tegenstanders van geweld en polygamie, de Melchiorieten en Ubbonieten, de aanhangers van Obbe en Dirk Philips, die hèt_jijkzagen irt een gemeente van wedergeborenen. Een poging om de partijen te verzoenen op een vergadering te Bocholt, in Westfalen, mislukte, ondanks het streven van David Joris. Van nu aan werden de Wederdöopers overal verafschuwd en vervolgd. In het Noorden, in Eiderstadt en Mecklenburg, in Pruisen, Engeland en hier en daar in Nederland konden zij rust vinden.

Aan Dirk Philips, Menno Simons en Adam Pastor is het gelukt de verstrooide Dooperschen te reorganiseeren tot een practisch Christelijke gemeente, de fanatieke en de antinomiaansche elementen uit te zuiveren, en daardoor het voortbestaan der secte mogelijk te maken. De naam Anabaptisten werd voor deze groep vervangen door dien van Mennonieten of Doopsgezinden, die een gemeente van heiligen wilde zijn, streng afgezonderd van de wereld door kleeding, strenge tucht, en eenvoudige levenswijze en die zich onderscheidden door hun mystiek-ethische leekenreligie. Het communisme der Anabaptisten werd door hen afgekeurd. Naast doop en avondmaal leerden zij als derde sacrament de voetwassching. Door hun eenvoud en arbeidzaamheid kwamen zij veelal tot groote welvaart. Van uit Nederland verbreidden zij zich over Duitschland, Engeland en Noord-Amerika.

In Bohemen, Italië en Polen bleven nog vele Anabaptisten maar hier vermengden zij zich veelal met de Antitrinitariërs. Ten deele losten zij zich op in de Socinianen, en tendeele werden hun gemeenten door de vervolging uitgeroeid.

De vervolging der Anabaptisten in Nederland dreef velen uit naar Engeland, waar reeds vroeger verschijnselen waren van het Anabaptisme, dat trekken gemeen had met de Lollarden. Reeds in

1534 trad de kerk tegèn hen op en onder de regeering van Hendrik VIII en van Maria ondergingen velen den marteldood. Doch zij werden door de vervolging niet uitgeroeid, maar onder de regeering van Elisabeth werden nog steeds maatregelen genomen tegen het toenemende gevaar dezer secte. Verwant met deze Anabaptisten was John Smyth, die om des geloofs wil vervolgd, uitweek naar Nederland en te Amsterdam, onder invloed van de Nederlandsche Doopsgezinden, voorstander werd van den wederdoop. Van den doop door onderdompeling is echter bij hem nog geen sprake. De vader van het Engelsch Baptisme is John Spilbury, die den dompeldoop overnam van de Collegianten te Rijnsburg. [ 32.

Anachoreten, d. i. „uit de wereld teruggetrokkenen". Het waren kluizenaars, die zich van de gemeenschap met de menschen afscheidden. De begeerte om het gewone leven te ontvlieden ontstond vooral in de 2e en 3e eeuw na Christus onder de vervolgingen. Men vond de Anachoreten voornamelijk in Egypte. Eenzaamheid in de woestijn, sober voedsel, ontbering van alle genotmiddelen, opvoeding van den wil tot zelfverloochening, beschouwing van zichzelven en zelfbeproeving waren de openbaringen van het leven der Anachoreten. Een voorbeeld van deze Anachoreten was Paulus van Thebe. Rondom hem verzamelde zich een schare van kluizenaars, die zich onder zijn leiding stelden. Zoo ontstonden geheele koloniën van Anachoreten die in tenten of hutten woonden onder een leidend hoofd. Deze Anachoreten hebben den grondslag gelegd en tegelijk den overgang gevormd tot het monnikenleven en het kloosterleven. Maar zelfs, nadat er monniken en kloosters ontstaan waren, werden er nog Anachoreten gevonden. [ 24.

Analogie des geloofs, d. i. overeenstemming des geloofs (analogia fidei) is een uitdrukking ontleend aan Rom. 12:6. Het begrip is uitermate moeilijk te omschrijven, èn omdat men er lang niet altijd hetzelfde onder heeft verstaan, èn omdat naar veler oordeel Rom. 12:6 analogie niet door overeenstemming, maar door verhouding is te vertalen. In het algemeen kan echter gezegd, dat het gaat om een maatstaf of grens bij de uitlegging der Schrift. Reeds de kerkvaders spraken van een kanon der waarheid, waarvan de ketters afweken, en waarnaar in den tijd, dat het Nieuwe Testament ontstond, ook werd beoordeeld, of een boek kanoniek mocht heeten. Ze spraken van kerkdijken kanon, om aan te geven, dat een boek reeds lang voor kanoniek werd gehouden. De naam analogie des geloofs kwam in zwang bij de Hervormers, in zeer verschillenden zin. Calvijn meent, dat Paulus bedoelde te zeggen, dat de uitlegging der Schrift nergens mag afwijken van de eerste beginselen der religie. In dien zin handelden verschillende Gereformeerden er over en zoo wordt het begrip ook in onzen tijd nog wel omschreven. Anderen vreezen, dat toch, al is dit niet bedoeld, op deze wijze de dogmatiek zal gaan heerschen over de exegese, nemen analogie des geloofs liever als analogie der Heilige Schrift (analogia Sacrae Scripturae) en drukken daarmee uit, dat de Schrift een eenheid is, nooit met zichzelf