is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

EMSER PUNCTATIO

schijnen van eenige ver van malsche geschriften. Luther wendde zich tot den bok Emser (zinspeling op diens wapen) en Emser wendde zich tot den stier te Wittenberg. Emser gaf alleen naar aanleiding van Luthers geschrift Aan den Christelijken adel der Duitsche natie 8 strijdschriften uit. In de Bijbelvertaling van Luther ontdekte de kritikaster 1400 fouten, leugens en ketterijen. Zijn eigen Bijbelvertaling was plagiaat. [ 24.

Emser Punctatio. De ideeën van keizer Jozef II (1780—1790) om de kerk los te maken van de pauselijke hiërarchie vonden bij velen ingang. De drie keurvorsten van Mainz, Triër en Keulen kwamen met den aartsbisschop van Salzburg in 1786 te Ems bijeen, om te beraadslagen, of het niet mogelijk zou zijn een zelfstandige Duitsche nationale kerk te stichten, vrij van de pauselijke hiërarchie. De zaak leed schipbreuk op den onwil der bisschoppen. Deze wilden liever onder den paus, dien ver-verwijderden vader staan dan onder den dicht-bij-zijnden aartsbisschop. De geheele beweging, Emser Punctatio genoemd, liep dood; allereerst omdat de paus krachtig tegenwerkte; in de tweede plaats, om-, dat door de revolutie van 1789 de keurvorstendommen verdwenen; en in de derde plaats, omdat de gansche beweging niet opkwam uit een algemeene geestelijke behoefte. [ 24.

En, zooveel als Ain, bron. Ziet in de daarmede samengestelde plaatsen Endor, En-Eglaïm, Engannim, Engedi, Enrimmon, En-Semes, EnTappuach, enz. op een bron, die tot de eerste nederzetting aanleiding gegeven heeft.

Enak, Enakieten. Enak was de zoon van Arba en de stamvader van het reuzenvolk der Refaïm, die voor de Kanaanieten in Palestina leefden. Zijn nakomelingen heeten „kinderen Enaks" of „Enakieten" (Num. 13 : 22,28, 33; Deut. 1 : 28; 2 : 10, 11, 21; 9:2; Joz. 15 : 14; Richt. 1 : 20). De Enakieten woonden in het West-Jordaanland rondom Hebron (Joz. 11 : 21). Dat zij ouder waren dan de Kanaanieten blijkt wel daaruit, dat de stad Hebron, die ten tijde van Abraham reeds door Kanaanieten bewoond was, vroeger Kirjath-Arba, d.i. stad van Arba genoemd werd (Joz. 14 : 15; Richt.

I : 20). Deze Enakieten of reuzen werden overwonnen (Joz. 11:21 v.v.; 15 : 13 v.v.). Alleen in Gaza, Gath en Asdod bleven zij nog (Joz.

II : 22) waarschijnlijk tot in Davids tijd (1 Sam. 17; 2 Sam. 21 : 16; 1 Kron. 20 : 4). [ 24.

Encycliek. Epistolae ètxhxhm circulares, bevatten in de eerste kerk een rondschrijven van de bisschoppen aan hun diocese, naar het voorbeeld der z.g.n. catholieke brieven in het Nieuwe Testament. De encycltka hielden algemeene kerkelijke verordeningen in en leeringen en vermaningen. Later werden die bisschoppelijke brieven, herderlijke brieven genoemd en alleen de brieven, van den paus uitgaande, noemde men encyclika. Een encycliek is daarin onderscheiden van een bul, dat zij meer op algemeene toestanden ziet. In de 19e eeuw zijn tal van beroemde encyclieken uit Rome uitgevaardigd, bijv. Rerum novarum (tegen het Socialisme) 1891, Humanum genus (tegen de Vrijmetselarij) 1884, Militantis (tegen het Protestantisme) 1897 enz. [ 24.

— ENCYCLOPAEDIE 85

Encyelopaedle (Theologische). Het

woord encyelopaedle is een Grieksch woord, saamgesteld uit cyclus en paideia, dat letterlijk vertaald beteekent: inleiding of opvoeding in een kring, en waarbij dan gedacht moet worden aan een kring van zaken, die een ontwikkeld mensch behoort te kennen en te weten. Doorgaans verstaat men onder encyclopaedie een woordenboek van alle kunsten en wetenschappen, en wordt daarin gevonden een alles omvattende onderrichting in wetenswaardige zaken en kundigheden, die voor de menschelijke samenleving van gewicht en beteekenis zijn. Iemand die veel weet en van allerlei verschillende zaken op de hoogte is wordt ook wel een „wandelende encyclopaedie" genoemd.

In den oudsten tijd werden encyclopaedieën gegeven waarin achtereenvolgens in het kort een zakelijke inhoud van de verschillende wetenschappen werd gevonden. Men had dan in een kort bestek veel wetenswaardig van elk terrein der wetenschap. Men verstond onder encyclopaedie een saam vatting van het wetenswaardige op verschillend gebied, en wie een encyclopaedie bezat had daarin een handboek met den zakelijken inhoud van de verschillende vakken van wetenschap. Maar met de gestadige uitbreiding der wetenschap kwam hierin allengs verandering en sinds de tweede helft der 18e eeuw werden encyclopaedieën met alfabetische volgorde gegeven. De verschillende vakken der wetenschappen werden niet achter elkaar in het kort weergegeven, maar elk onderwerp afzonderlijk behandeld en volgens de letter van het alfabet i gerangschikt. Men zocht dan niet meer naar een bepaald vak om daarin verder de bijzonderheden te vinden, maar naar het woord in het encyclopaedisch lexicon. Echter ook zoo bleef, hoewel in anderen vorm, de encyclopaedie zakelijken inhoud geven.

Langzamerhand werden ook beschouwingen ten beste gegeven over de beteekenis en de waarde der wetenschap, over de indeeling in vakken, over het verband en den samenhang van de deelen en onderdeelen der wetenschap, over de verhouding van het eene deel tot het ander, en over de rangorde en plaats, die een vak toekwam in het geheel. Zoo werden encyclopaedieën gegeven niet alleen met zakelijken inhoud maar ook met algemeene en bijzondere beschouwingen. Eindelijk werd aan dat systematische bijzondere aandacht geschonken, en verschenen er encyclopaedieën die niet meer zakelijken inhoud leverden, maar alleen algemeene beschouwingen van formeelen aard, hetzij over de wetenschap in haar geheel, hetzij over een harer onderdeelen, ten beste gaven. Ten slotte werd de bestudeering van zoodanige formeele encyclopaedie een zelfstandige tak van wetenschap.

Reeds Plato en Aristoteles hebben gevoeld dat in de wereld van het bestaande en kenbare de dingen niet los op zich zelf staan maar dat ze verbonden zijn en dat er samenhang is. De wereld der verschijnselen is niet een wilde chaos, maar in de schepping bestaat alles organisch, het een houdt verband met het andere, heel de schepping is één organisme. En waar de wetenschap tot taak heeft al het bestaande in de