is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

FRANCK - FRANCKE

193

de oogen, hij was geheel en al afgemat en krank. Omdat hij niet meer loopen kon, liet hij zich op een ezel door het land voeren. Hij predikte nog, toen hij al half een lijk was. Toen hij den dood voelde naderen, liet hij zich naar zijn lievelinesnlek te Pnrtiiinmla hrpnaren H«

de handen uit, om zijn jongeren te zegenen. Met asch bestrooid lag hij op den grond in de kerk en wachtte onder gebed en het opzeggen van den 104den psalm den dood af. Vrienden lazen hem nog voor uit het Evangelie van Johannes. Eindelijk op 4 October 1226 stierf hij. Op den volgenden morgen (dat was op een Zondag) werd zijn lijk in processie naar de stad gedragen en in de kerk van St. Qeorge bijgezet. Reeds 2 jaren na zijn dood werd Franciscus door paus Gregorius IX heilig verklaard. Hij moet in zijn lichaam de litteekenen van Jezus' lijden gedragen hebben. Volgens Elias van Cortone ontving hij die twee jaren voor zijn dood, nadat hij 40 dagen op den berg Alvarno gevast had. Dat was het eerste geval van stigmatisatie. [ 24. • Franck (Sebastiaan), (1499—1542), was een Roomsch priester in Augsburg, ging vol geestdrift met de reformatie meê, werd Luthersch predikant op een dorpje bij Neurenberg, brak echter kort daarna met de kerk, om zich over te geven aan een pantheïstische mystiek. Hij schreef vele werken zoowel van historischen als van theologisch-filosofischen aard. Hij leerde, dat er tusschen God en de wereld geen, of slechts ;een betrekkelijk onderscheid is; God, Woord Gods, Heilige Geest, natuur, zijn slechts verschillende benamingen voor één en dezelfde kracht, die alles in allen is; het inwendige licht, dat de ware geloovige bezit, verheft hem boven allen godsdienst- en kerk-vorm, ook boven het gebruik der sacramenten; zonder het inwendige woord is de Bijbel slechts een doode en doodende letter, oorsprong van alle dwaline en ketterij. [ 20.

Francke (Augnst Hermann), de kampioen van het Piëtisme, de man met het wereldkwerwinnend geloof, dat in de liefde werkende fcwas, werd op 22 Maart 1663 in Lfibeck geboren. Hij was de zoon van een aanzienlijk rechtsgeleerde, die zijn zoon een godvruchtige opvoeding gaf en hem voor de studie der godgeleerdheid bestemde. Op 16-jarigen leeftijd was hij al student Mn Erfurt, kort daarop in Kiel, waar Kortholt, een vriend van Spener, veel invloed op hem uitoefende. Hij studeerde voorts Hebreeuwsch onder Ezra Edzardi te Hamburg en zette zich in 1685 als theologisch docent in Leipzig neder. Hier stichtte hij met enkele vrienden het Collegium Philobiblicum, dat ten doel had den Bijbel te verklaren. In 1687 reisde hij naar Lüneburg en bezocht den als exegeet beroemden Superintendent Sandhagen. Daar vond zijn bekeering plaats. Hij leerde nu, dat „een geloof als een mosterdzaad meer waard was dan honderd zakken geleerdheid". Eenigen tijd vertoefde hij nog in Hamburg en toen vertrok hij naar Dresden, waar hij Spener ontmoette, in wiens vriendschap hi] zich spoedig verheugen mocht. In 1688 keerde Bij naar Leipzig terug en begon weder zijn voorlezingen te houden, die grooten opgang maakten. Met zijn vrienden Schade en Anton ' JBnc. II

riep hij door het Collegium biblicum een beteekenisvolle beweging in het leven. Spoedig werd hij om zijn arbeid aangevallen o.a. door J. B. Carpzovius. In 1690 nam hij een roeping aan tot predikant te Erfurt. Daar hield hij weder drukbezochte lezingen. In 1691 werd hij door de tegenwerking zijner vijanden als onruststoker uit de stad gewezen. Op den weg van Erfurt

naai uuuid uicnne nij net oekende lied: uottlob, ein Schrit zur Ewigkeit. Door bemiddeling van Spener, die intusschen naar Berlijn gekomen was en daar zeer veel invloed uitoefende, werd hij predikant te Glaucha. Tevens werd hij professor in de Grieksche en Hebreeuwsche taal aan de pas gestichte universiteit te Halle. Hier arbeidde hij van 1692—1727. Hij bracht Speners Pia desideria, in zoover deze het academisch onderricht betroffen, in practijk. Met Breithaupt, Anton, Lange e.a. werkte hij samen, om de Heilige Schrift als het eenige principium voor de kennis der waarheid te doen kennen aan de studenten. Francke's voorlezingen golden voornamelijk de exegese der Heilige Schrift. In 1702 stichtte hij het Collegium oriëntale. Hij las ook wel over homiletische, paranetische en pastorale onderwerpen, zelfs over casuistiek. Zijn grooten invloed dankte hij vooral aan de manier van voordragen, waardoor ieder, die hem hoorde, aanstonds tot de overtuiging kwam, dat hij leefde in wat hij behandelde.

Door zijn predicatiën oefende hij ook grooten invloed uit. Hij jaagde er niet naar om geleerd en rethorisch te zijn, maar hij sprak eenvoudig en hartelijk over het Evangelie en wekte tot een echt Christelijk leven op.

Het beroemdste is Francke geworden door zijn filantropischen arbeid, Uit het godsdienstonderwijs, dat hij sinds 1694 aan arme, bedelende kinderen gaf, ontstond een armenschool (1695) met het bekende kapitaal, van 4 Thaler en 16 Groschen. Daaruit ontstonden verschillende onderwijsinrichtingen (paedagogium, weeshuis enz.). Toen Francke in 1727 stierf werd in zijn inrichtingen aan 2200 kinderen onderwijs gegeven en wel door 200 onderwijzers. Al de daartoe noodige gebouwen vormden een groot gedeelte van de stad Halle.

In 1698 waren bij de onderwijs-inrichtingen nog gekomen een boekhandel en een apotheek.

Door zijn beroemd weeshuis heeft Francke ontzaglijk veel goeds gesticht. Zijn manier van arbeiden heeft tot voorbeeld gediend aan velen, die later dergelijke inrichtingen in het leven riepen, die alleen bestonden door de liefdegaven van belangstellende Christenen. (Men denke aan

deNeerboSCh-Stichtinffen in nnslanrn HolennoW

als van zelve, dat in zulke groote inrichtingen

wei ccua ïcis gescnieat, aat te veroordeelen is, maar dat geeft aan niemand recht, om zulke inrichtingen te helasterpn Dat Hpp« mon

beproefd met het weeshuis te Halle. In 1709 verscheen zulk een kwaadaardig geschrift te Greifswald onder den titpl ■ rtn~ Anrrh rt;n

schüftige Martha seinen Unterhalt und Reieh-

iuin iuuitnue waisennaus in Halle. ten zekere Mayer te Hamburg schreef er een voorrede in. Anderen hebben mppr hp^arlio-H r>r> fnu^n Aa

inrichting gewezen, die inderdaad bestonden en

13