is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

RUND — RUPERT VON DEUTZ

789

aan die zelfstandigheid een einde. In de 18e eeuw betwistten Oostenrijk en Rusland elkaar de heerschappij. Gedurende de oorlogen van Rusland

tartan Atx T"..-T.^„ 1 1 i .. —. .

,i-5"' iuiku, ucstuuuwaen ae Kussiscne regeeringen Rumenië als onbetwistbaar doortochtsgebied. Eerst in 1856 kwam er eenige teekening in den toestand. De Donau-vorstendommen, Moldavië en Wallachije kregen een eigen regeering onder 't oppergezag van den sultan. De Rumeniërs echter kozen in 1859 Cuza tot opperhoofd. In 1866 werd deze door de voortdurende tegenwerking genoodzaakt af te treden. Karei van Hohenzollern-Sigmaringen werd vorst. Hij heeft veel voor zijn rijk gedaan. Het eigenmachtig optreden van Rusland in 1877 verwijderde hem van deze mogendheid; de ontstemming werd nog vergroot doordat Rusland in 't bezit bleef van Bessarabie. Wel werd Rumenië een volkomen onafhankelijk koninkrijk. Zoo ontstond een irredentisme, dat Rumenië, hetwelk in 't binnenland met slechte oeconomische toestanden, gevolg van grootgrondbezit en Joodsche overmacht, te kampen had en ze niet baas worden kon, geen goed gedaan heeft. Het meende ook recht te hebben op Zevenburgen, een echt historisch Hongaarsch gebied en toen dit in 1867 met Hongarije verbonden werd, begon een weinig . verheffend gestook in de pers en namen een aanvang de pogingen op breeder schaal om door immigratie, dikwijls gepaard met geweldpleging van Zevenburgen steeds meer een Rumeensche irredenta te maken. In den len en 2en Balkanoorlog (19H en 1912) hield Rumenië zich buiten de kwestie, tot het in den derden zijn kans schoon zag, om het verzwakte Bulgarije enkele belangrijke stukken land afhandig te maken. Een zelfde taktiek wilde het toepassen tijdens den wereldoorlog, in 1916 verklaarde het aan Duitschland en Oostenrijk-Hongarije den oorlog, maar

de legers der Centrnlen mlrfe», kinnA- „_

overden nagenoeg geheel Rumenië. Na de ineenstorting der Centralen in 1918 rukten de Rumenen op en namen ze Zevenburgen en het Banaat in bezit. Sedert doen zij al hun best deze landen Kumeensch te maken, wat hun allerlei binnenlandsche moeilijkheden en een scherpe verhouding tot Hongarije heeft veroorzaakt. Koning Karei ™,in 1°17, zijn neef Ferdinand in 1927, thans Ym-u' ,reSeert onder voogdij diens kleinzoon Michael, maar de vader van dezen, Karei betwist hem den troon. [ 46.

Rond (bos taurus) of huisrund, ons nuttigste huisdier, behoort tot de klasse der zoogdieren (mammalia), tot de orde der evenhoevigen (artiodactyla), de onderorde der herkauwende dieren (ruminantia) en de familie der holhoornigen (cavicornia). Den Joden is het dus een rein dier (Lev. 11 : 3). Het mannelijke rund heet stiereen nog jonge stier heet var; een tot voortplanting ongeschikt gemaakte stier heet os. Eigenlijke ossen hadden de Israëlieten niet (Lev. £i:Z4j; het woord os in onzen Bijbel beteekent rund of stier. Het vrouwelijke rund heet koeeen koe, die nog niet gekalfd heeft, heet vaars.' Een jong mannelijk of vrouwelijk rund heet kalf; een eenjarig kalf heet pink. Het rund Is een planteneter, heeft de tandformule & °' °' ft 6

6. 0. 8. 0. 6

en 4 magen: pens, muts, bladmaag of boekpens en lebmaag, 13 paar ribben, 18 tot20staartwervels geen sleutelbeenderen. Op den kop 2 horens, bestaande uit een horenpit (uitsteeksel van 't voorhoofdsbeen) en een spitse, hoornachtige scheede. Aan eiken poot 4 teenen, ieder met een hoef. Duur der dracht 285 dagen. Afgestamd van het zoogenoemde Oerrund (bos primigenius) dat vroeger in geheel Europa, in West- en Middel-Azië en in Egypte leefde en in Europa eerst in de 16de eeuw is uitgestorven. De tamme en verwilderde runderen in Amerika zijn nakomelingen van Spaansch vee. De neolithische paaldorpbewoners hielden reeds runderen als huisdieren; alle bekende volken der Oudheid ook (Oen. 12 : 16; 32 : 5). Kanaan was een land, vloeiende van melk (Ex. 3 : 8). De Israëlieten deden veel aan runderteelt. Abraham bezat veel runderen (Gen. 24 : 35). Onder den op de Midianieten behaalden buit waren 72000 runderen (Num. 31 : 33). Bij de inwijding des tempels offerde Salomo 22000 (1 Kon. 8 : 63) en Josia bij een paschaviering 3000 runderen (2 Kron. 35 : 7). Het rund strekte niet alleen tot offerdier en tot spijs, maar diende ook voor het dorschen en als trekdier voor ploeg, egge en wagen. Vooral het Overjordaansche (Gilead, Basan) en de vlakten aan de zee waren rijk aan rundvee ^\ZL: ^ 1 Kron- 27 : 29)- Tot het geslacht

rund fbosl rekent men nnl> • ,.^...1 „t ui

. * ....... „vu. niMUI UI U1SUI1

(o. bonasus), waarschijnlijk geheel uitgeroeidzeboe of buitrund (b. indicus), huisdier in Azië en Afrika: Amerikaansehe hisnn fh \

bijna uitgeroeid; buffel of banteng (b.banteng),' op Java, het schoonste wilde rund; karbouw (b. bubahs), huisdier der Javanen; Kaapsche buffel (b. caffer); Yak of knorrund (b. grunniens) in Tibet: anoa nf hnarhlrna ru hq^.o--:- .•_<

op Selebes; gaoer (b. frontalis), in Voor- en

nt-uici-iuuie. i ai.

Runen. oud-Ger

_ - .« iviiviguiuili LTddl

icuers in een narae stof, hout of ijzer gesneden werden, vertoonen ze puntige vormen. Het oudste alfabet bestaat uit 24 teekens. Talrijke opschriften zijn in Skandinavië gevonden in een taal, die men oer-Noorsch noemt. Van groote beteekenis waren die letterteekens voor het uitvorschen der toekomst. Op staafjes werden runen ingesneden, de ingewijden en uitleggers kenden hun beteekenis of combineerden ze zoo, dat een gunstige of ongunstige beteekenis er aan kon worden ge551' Met werden al200 mystische teekens. Het doode teeken op zich zelf beteekende echter mets, het werd eerst levend en werkzaam door het zingen of uitspreken van het vers, waarin het als stafrijm voorkwam. Daarom kreeg het woord rune de beteekenis van tooverspreuk, eindelijk van wijsheid, vooral geheime wijsheid, alleen aan de ingewijden bekend. [46.

Rnpert von Deutz, 1070—1130, mysticus en exegeet, die vooral het gevoelen bestreed van Wilhelm von Champeaux en Anselmus van •ij ^0(* de 20nde en den zondeval zou gewild hebben. In zijn vele commentaren openbaart hij zich steeds als een groot voorstander van de allegorie.