is toegevoegd aan uw favorieten.

Nederlandsche kerkelijke bouwkunst uit vroeger tijd

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

IN het eerste deel van deze reeks plaatwerken werd gewezen op het veelzijdige belang dat de uitgave daarvan voor een breed publiek heeft. Niet het minst is dit het geval met deze verzameling foto's van oude kerken.— Bij een vluchtige beschouwing zal men allicht den indruk krijgen dat de keuze der reproducties vrij willekeurig is. Dat dit echter in werkelijkheid niet zoo is, zal na een ernstiger bezichtiging der afbeeldingen spoedig worden beseft. Men zal dan begrijpen dat de verzamelaar er naar gestreefd heeft, het publiek niet alleen een indruk te geven van hetgeen de opeenvolgende tijden aan kerkelijke bouwkunst voortbrachten, doch ook het voor oogen te brengen wat daarvan in de verschillende gewesten van ons land, op onderling afwijkende wijze, ontstond en zulks zoowel in de steden als in de dorpen. Vanzelfsprekend was dit in een klein bestek vrij moeilijk te volbrengen en vooral de landelijke architectuur kon slechts onvolledig worden weergegeven. Een afzonderlijk deeltje oude dorpskerken zou op zichzelf zeker voldoende reden van bestaan hebben. — Ondanks dit niet te vermijden bezwaar der onvolledigheid meen ik toch dat het den samensteller gelukt is, in onzen geest een vrij duidelijk beeld te vormen van hetgeen er in ons land in de verschillende tijdperken werd ontworpen, geschapen, gebouwd.

Moesten wij bij de publicatie van afbeeldingen in „Nederlandsche Burgerlijke bouwkunst uit vroeger tijd" ons met den rijkdom van gebouwen uit den tijd der Renaissance troosten over een tekort aan overblijfselen uit andere stijltijdperken, in dit deel is dat gelukkig niet noodig; daarin konden wij een niet te onderschatten aantal Romaansche en Gothische en daarnaast een getal Renaissance bouwwerken opnemen. Direct opmerkelijk is daardoor voor den beschouwer het feit, dat zelden de kerken der Renaissance het statige, het grootsche, het eeuwige (kortom het Christelijk religieuze) tot uiting brengen. Meerendeels zijn het gebouwen, liefelijk door schoone evenmaat van vormen, met zuivere détails, harmonisch, doch zonder stoutheid, bekoorlijk en coquet. Een overtuiging, een godsdienstige overgave, spreekt er nauwelijks uit. Het zijn geen ruimten die, schoon afgesloten, met ,,de ruimte" één worden, geen opstapelingen van steen die door de grootheid van visie bijna materieloos worden. Zij zijn echt ,,menschenwerk", ruimten die ons beschutten, ons beschermen, tegen de groote ruimte buiten. Men ziet het duidelijk hoe kleine steentjes aangevoerd, opgestapeld, gemetseld en gevoegd werden en, zonder gevaar, in werkplaats of op lage en hechte stellingen voltooiden beeldhouwers rustig overwogen versieringen. — Hoeveel stoutmoediger, hoeveel machtiger de Gothische bouwkunst, hoeveel geestelijker en fantastischer vooral. Hooge, gevaarlijke opstapelingen van steen, waagstukken allerwegen, beeldhouwwerk — kantwerk van steen vaak — op de onbereikbaarste plaatsen, trotsche stijging van beuken en bogen. Men ziet in gedachten de menschen bij den aanbouw als mieren krioelen en met de fragmenten van het bouwwerk medegroeien naar een sterk en prachtlievend geloof. Toch ook fragmenten in deze bouwkunst van warm wereldsch leven, speelsche beeldjes en ondeugende of anecdotische ornamentatie, doch bijna altijd verborgen in de schaduw van het geloof. — Sterker gespeend van alle wereldschheid, in aanvang en bloeitijd althans, zijn de kerken uit den Romaanschen tijd. Deze munten uit door een ernstige, stoere rust, de wellust van den geest in de religie spreekt daar nauwelijks in, zeker bij lange na zoo sterk niet als in de Gothische bouworde. De overgave is echter aanmerkelijk sterker. Rechte, kantige brokken zijn de torens, als zij niet van een ruwe en ruige rondheid zijn. Zij maken den indruk bij U wakker alsof zij werden ontworpen en gebouwd door sterke menschen, zonder beperking onderworpen aan een eenvoudig, streng godsgeloof. Dan blijven nog over die kerken, waarin de hoofdstijlen verfijnen, verworden en/of zich vermengen. Deze bezitten voor den kunst- en schoonheidsgevoelige minder groote aantrekkelijkheid, al bekoren de dikwijls verrassende détails, doch zij zijn een boeiend, vaak geheimzinnig speurterrein voor den avontuurlijken, kennisbegeerenden geest. L. Th. W.