is toegevoegd aan uw favorieten.

Het fatum van bevolkingsvermeerdering

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

60

in de donkere hoeken der maatschappij, die intusschen rustig haar gang zal gaan. De stillen en eenzamen, die zoo overbodig zullen zijn geworden, dat de maatschappij hun geen onderhoud meer biedt, zullen verdwijnen zooals ze leefden : onopgemerkt. Maar de massa, die heeft geleerd dat in organisatie haar macht ligt, zal zich verweren tegen haar noodlot, en zal de schuld daarvan geven aan hun, die de meer directe en zichtbare — en wegens hun gering aantal ook veel grootere — voordeden hebben van de welvaart, die de massa onderhouden moet. En de kloof, die de twee volken scheidt, die samen moeten leven en arbeiden, maar die steeds samen strijden, omdat de natuurlijke orde der maatschappij hen zoo verschillend begunstigde, zal dieper worden, de haat van de door hun leiders tegen de bezitters opgestookte massa feller, de klassenstrijd heviger — omdat de massa nooit kan begrijpen, dat haar eigen onmatige vermeerdering de oorzaak van haar ellende is en de noodzakelijkheid van vernietiging meebrengt, en omdat het de taak van de massaleiders is, het onontkoombare en natuurlijke maatschappelijke gebeuren toe te schrijven aan het booze opzet van enkelen, die toevallig de macht tot kwaaddoen zouden hebben. Want alleen door het voortdurend aankweeken van haat en ontevredenheid en door valsche voorspiegelingen van mogelijke heerlijkheid, d.i. door te werken op het massale instinct, kan de massa als massamacht werkzaam blijven — en de leiders als leiders.

En zoo is wellicht het ernstigste gevolg van den te grooten groei der bevolking het ten ondergaan van cultuurwaarden De massa gelooft nog slechts in haar eigen

1) in dit verband zij herinnerd aan het vroeger reeds genoemde verdwijnen der natuur in wijden omtrek der bevolkingscentra. Het verlies van contact met de ongerepte, nog niet gecultiveerde en „georganiseerde" natuur, het verdwijnen van de mogelijkheid in die natuur alleen te zijn en rust te zoeken, het is een der noodlottige gevolgen van den bevolkingsaanwas, die er toe meewerken den mensch te maken tot een zielloos wezen, een genormaliseerd massaproduct met een doelloos bestaan.