is toegevoegd aan uw favorieten.

De leer der zielsvermogens

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

aristoteles

35

niet. Zelfs niet bij het denken. De voorstellingen worden op onpersoonlijke wijze door den „werkenden geest" belicht, en dan brengen hun denkvormen, de sluimerende denkvormen in den „lijdenden geest" tot werkelijkheid. Al het psychische is ten slotte copie van de buitenwereld.

Omspant deze vermogenswerking nu het geheele psychische leven? Er is eenheid tusschen subject en werkingen, zeker, maar gaat in de werkingen alles op? Geantwoord moet worden — en hierin deelt aristoteles met zijn tijdgenooten — dat het eigenlijk bewustzijnsleven de aandacht ontsnapt. Ongetwijfeld zijn de voorstellingen en kenbeelden der dingen in aristoteles' oogen bewust, maar het bizondere van het bewustzijn — we wezen er reeds op — ontgaat hem. Het staat voor hem op één lijn, dat het voedingsvermogen door het voedsel tot bedrijvigheid wordt gebracht en het begeervermogen door „het goede van de practijk". De mensch blijft biologische factor ten opzichte van een buitenwereld. Het inwendige rijk van het bewustzijn, de eigenaardigheid der persoonlijkheid komen evenmin tot hun recht als het spontane en het niet van buiten geïnduceerde. Vandaar ook dat het gevoel als inhoud opgaat in de functie van het affect

De waardevolle opvatting, die bij dit alles is op te merken, dat iets in den mensch tot ontwikkeling komt, wordt daardoor gedrukt, dat de eigenlijke aard van het bewustzijnsleven in tegenstelling met de physiologische functies niet tot gelding komt. En daardoor blijft ook het functioneeren iets doelmatigs-mechanisch, zooals b.v. het ademhalen, dat nooit iets nieuws oplevert. Ieder vermogen heeft nu eenmaal zijn rol en vervult die bij gelegenheid. En zoo ook komt de groei van het zieleleven niet tot zijn recht. Wel is waar wordt deze gewaardeerd in de Ethica Nic. en de Politeia, waar Aristoteles de factoren „aard", „gewenning" en „onderricht" onderscheidt, die 's menschen vorming bepalen. Maar in de zuivertheoretische behandeling der zielkunde wordt hiervan geen gebruik gemaakt