is toegevoegd aan uw favorieten.

De leer der zielsvermogens

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

142

HET VERMOGENSBEGRIP EN ZIJN PLAATS IN DE ZIELKUNDE

had. De verklaring? Oefening van hefvermogen? Het bleek, dat bij het memoriseerend opnemen der stof niet alleen het geheugen, maar ook gevoel en wil is betrokken, dat de ziel hierbij een activiteit aan den dag legt, dat ze op zekere wijze de stof aanvat, en hierbij een methode vormt, een reactie-wijze, die eenmaal vastgelegd, ook op andere stof toepasselijk is, en dit te meer, naarmate ze meer verwant is, met de stof, die het uitgangspunt vormde.

En hoe staat nu in 't algemeen de vermogenszielkunde tegenover het verklaren der verschijnselen?

We moeten even memoreeren, dat aan verklaren en begrijpen een tijdlang een cultus is gewijd, en dat ze thans bezig zijn, binnen hun wettelijke grenzen teruggedrongen te worden. Ieder mensch, ieder levend wezen, tenslotte ieder ding en ieder feit is of heeft een individueel bestaan, dat erkend moet en niet wegverklaard of stukbegrepen mag worden. Begrijpen is brengen onder het begrip en daarmee berooven van eigen aard en karakter. Verklaren is terugbrengen tot een algemeen voorkomend iets, en daarmee is het „einmalige" verdwenen. Zeg: „Jan is een mensch, en dus...." en ge hebt hem van zijn specifiek Jan-zijn ontledigd. „Verklaar" de liefde en ze is van haar glans beroofd.

Mogen evenwel de gerechtigde pogingen tot grensbepaling van begrijpen en verklaren er niet toe leiden, dat hun rechtmatige waarde worde ontkend of verkleind. Het individueele wordt niet geschaad, maar veeleer verhoogd, wanneer het gezien wordt als bloei van het algemeene. Een juiste verklaring doet zien de fijne structuur van het samengestelde, den logos in de chaos. Het „tout comprendre, c'est tout mépriser" is onjuist Er is een middentoestand tusschen het „nil admirari" en de stomme verbazing voor het nooit aanschouwde. Het verklaren zoowel op psychisch als niet-psychisch terrein verdiende een uitvoerige behandeling, die hier niet kan gegeven worden. We moeten erevenwel op wijzen, dat het verklaren op psychisch gebied anders is, dan het mechanisch verklaren. Dit laatste is het ideaal voor de natuurwetenschappen, ofschoon het ook hier grenzen heeft, en voornamelijk ondoorvoerbaar wordt, bij alles wat leven vertoont. Het mechanisch verklaren gaat uit van onveranderlijke elementen, die volgens vaste wetten zich gedragen. Gegeven de kennis der elementen en van hunne werkingswetten kan men van uit een aanvangstoestand den toestand, die na ieder tijdsverloop intreedt construeeren — ja