is toegevoegd aan uw favorieten.

De leer der zielsvermogens

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ORGANISCHE PSYCHOLOGIE

159

toestanden, die met een sterk gevoel gepaard gaan. Stel het geval van iemand, die moe en half ziek toch zijn werk gaat doen. Hier is een sterk onaangenaam gevoel aanwezig, en ongetwijfeld- is hier ook een streven, dat voortspruit uit denzelfden toestand als het gevoel: het is het streven naar rust Evenwel staat hier tegenover een ander en sterker streven: te gaan werken. Vertoont zich dit nu ook in een — nog sterker — gevoel b.v. van lust tot arbeid of verheuging in het resultaat? Of is niet veeleer deze streving vaak zeer gevoelsarm?

Het gevoel, zouden we kunnen zeggen, wijst aan het zich oogenblikkelijk (al of niet) wèl bevinden der ziel!), maar hiermee zijn de strevingen niet altijd geëvenredigd. En dit is zeer gelukkig. Want het oogenblikkelijk zich wèl bevinden is hier, evenmin als bij het lichaam, waarborg voor objectief welvaren. Zoo is het dus noodig, dat de strevingen een objectief bestand hebben, een vasten voortgang, zoodat ze niet met iederen wind meewaaien. Dit hebben ze — in verschillende mate. Aangeboren en verworven neigingen leiden door de wisselvalligheden van den oogenblikstoestand — en van het gevoel — heen, in vaste richtingen. Het is alsof het gevoel slechts de oppervlakkige zielsschichten tot openbaring bracht

Dat evenwel de neigingen niet voor altijd vast gefixeerd, maar steeds voor geleidelijke (of plotselinge: conversie) wijzigingen vatbaar zijn, bewijst de invloed van de ervaringen en hun werking op de ziel. Het momentane streven, dat daaruit zijn oorsprong neemt, kan, vooral door herhaling, op het gefundeerde, continue streven inwerken. Dit alles natuurlijk op grond van den aanleg der ziel, en binnen de grenzen van dien aanleg. Maar zóó pas kan het geschieden, dat het in den mensch niet blijft bij een blind streven, dat toevallig conform is met zijn behoeften; maar dat het, door de stadiën van intellect en gevoel, komt tot zulk een zielsgesteldheid, waarbij gevoel en streven overeenstemmen met het inzicht Dan kan het streven zijn gevoelvol, terwijl toch zijn gedempt de sterk wisselende stemmingen; het gevoel is niet langer slechts de indicator van het veranderlijke en oppervlakkige, de subjectieve waarde valt samen met de objectieve.

39. Zooals we reeds eerder opmerkten komt in het psychische

') Dat zooveel mogelijk op objecten wordt betrokken.