Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bidding van het forsche en manlijke anderzijds. Dit verschijnsel is gemakkelijk te verklaren uit de algemeene menschelijke neiging, om datgene te verheerlijken, wat men zelf niet is, en begeert te zijn. Het manlijke wordt aldus aangetrokken door het vrouwelijke, de vrouw haakt naar den sterken held. De romantische beweging was geheel gebaseerd op de uitwerking der hevige tegenstelling en het verlangen naar wat vreemd was aan eigen aard of eigen leven, en het contrast tusschen man en vrouw werd dus sterk geaccentueerd. Het is ook bij latere, sterk romantisch aangelegde naturen steeds weer gebleken: al het manlijk-machtige in Nietzsche is bijvoorbeeld slechts begeerte naar macht van een bescheiden en lichamelijk uitgeput mensch.

Doch in de romantische letterkunde overheerscht op den duur ook hierin weer de onlust en de ellende, meer dan het geluk, en — we herhalen het — daardoor is ze weinig heidensch. Heine mocht de menschen wel verdeelen in Hellenen en Nazarenen en zijn sympathie schenken aan de eersten, hij kon tegelijkertijd de liefde als „helsch lijden", als „de pokken des harten" betitelen. En Multatuli kon wel proclameeren, dat „genot deugd is", hijzelf ondervond: „dat er slechts één weg ten hemel is: Golgotha."

Daar kwam bij, dat niet alleen de ongelukkigmakende liefde in treurzangen het Onderwerp was van schier aller gedachten, doch zelfs de beantwoorde en genoten liefde bleek tenslotte tot groote teleurstelling te leiden. De voorspiegelingen harer vreugde overtrof-

27

Sluiten