Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

fen verre het matige genot zelf, en ze bedriegen ons. „Overeenkomstig deze opvatting ziet ieder verliefde aldus Schopenhauer — wanneer hij eindelijk zijn doel heeft bereikt, zich wonderlijk ontgoocheld en bevreemdt het hem, dat de hartstochtelijk begeerde gemeenschap geen grooter geluk schonk, dan hij ook elders had kunnen vinden."

Toch zocht de romantiek de liefde te vergoddelijken: ze verwachtte er verlossing van, zonder die te vinden. En waar de erotiek een natuurlijke functie is, moest men weldra tot natuurvergoddelijking komen, tot pantheïsme. Bijna altijd weer vindt men bij de romantici, die rust zoeken in afzondering, de neiging, deze in de poëzie der natuur te vinden, Schopenhauer, die geen pantheïst was, omdat hij te zeer was getroffen door de wreedheid, den strijd, de worsteling, het leelijke in de natuur, zocht bij voorkeur vrede in de kunst, en wel in de muziek vooral. Doch één andere kunst schonk hem evenzoo een verheven kalmte des gemoeds; en dat was de landschaps-schilderkunst der oude hollandsche school, in wier natuur-vertolkingen hij de onaandoenlijkheid tegenover het menschelijke streven en lijden terugvond. En ook Multatuli kon in het pantheïsme geen voldoening vinden: ook hem had de blindheid der natuurkrachten, de wreedheid der noodwendigheid, de strijd tusschen de soorten te zeer ontroerd. En toch: hoe acht hij de natuur onze leermeesteres en.... haar vertroostende schoonheid een genot! In „Vorstenschool" laat hij Louise zeggen, dat

28

Sluiten