Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

8

ware geweest van een hevige emotie met het karakter van een hartstocht, t.w. het ingewortelde wrokgevoel. Het wrokgevoel is in dit geval dus het onmisbare leidende motief geweest om door de voorstellings-associatie roos-moord van het zien van een roos geleidelijk te voeren tot de daad van een moord. Zonder tusschenschakeling van deze of van een andere emotie, als-leidend motief zou de geassocieerde voorstelling roos-moord alleen in geval van krankzinnigheid op zich zelf reeds voldoende zijn geweest om van den gezichtsindruk onmiddellijk tot uitvoering van de daad te brengen. Bij niet krankzinnigen kunnen de voorstellingsassociaties hoogstens beschouwd worden als „agents-provocateurs" tot een daad, maar voeren nimmer tot onmiddellijke uitvoering van deze zonder tusschenkomst van een of andere emotie, als leidend motief.

Met betrekking tot' onze voorstellingen moet naast haar onderlinge associatie nog gewezen worden op een anderen belangrijken factor, namelijk de z.g. contrast-associatie, d.w.z. die eigenschap, ten gevolge waarvan een voorstelling die in ons bewustzijn naar voren treedt tevens de voorstelling, die haar contrast vormt in ons opwekt, zoodat b.v. de voorstelling wit terstond in ons wakker roept de voorstelling zwart. Op de praktische beteekenis van deze contrastassociatie, kan hier niet nader ingegaan, maar zal later terug gekomen worden.

Bij de beschouwing van den intellectueelen kant van het zieleleven is het noodzakelijk een oogenblik stil te staan bij de even gewichtige als gecompliceerde uiting er van, die onze taal met het woord „aandacht" weergeeft. Het is volkomen rationeel dit te doen in verband met de associatie onzer voorstellingen, omdat het psychologische complexe, dat in den naam aandacht samengevat is, terecht door Ribot ,,la contre-partie, le complément nécessaire de la théorie de 1'association" genoemd wordt. Aan de hand van dezen psycholoog moeten twee verschillende vormen van „aandacht" duidelijk onderscheiden worden: de eene spontaan, natuurlijk: de ander willekeurig, kunstmatig.

Elk mensch, die maar eenigszins geleerd heeft een blik in eigen zieleleven te slaan, wordt voortdurend tot de ervaring teruggebracht, dat zijn bewust gedachteleven, aan zich zelf overgelaten, geen oogenblik stilstaat, maar ook geen oogenblik

Sluiten