is toegevoegd aan uw favorieten.

Winkler Prins' geïllustreerde encyclopaedie

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ABERDEEN—ABERRATIE.

89

trad echter naar aanleiding van den Afghaanschen oorlog (1878) tot de liberale, partij toe. Van Februari tot Juli 1886 was hij onderkoning van Ierland, van 1893—1898 generaal-gouverneur van Canada. ' ,'

Abere is de naam van een eiland aan de kust van Nieuw-Guinea en wel aan den qostelijken ingang der Geelvinkbaai, naar een kampong op de N.W. kust ook wel Koeroedoe geheeten. Naast deze kampong bevat het'eiland nog slechts één dorp, nl. Manoepoe aan de Z. kust. Hoofdmiddelen van bestaan zijn vischvangst en het kloppen van sago, die in het binnenland in menigte gkoeit en wegéns den 'lagen prijs door handelaren hier veel gekocht wordt.

Abergavenny, in het Latijn Oobannium, is een- oude stad in het Engelsehe graafschap Monmouüt aan de Usk en Gavenny, 2 rivieren met groöten visehrijkdom. Men vindt er de bouwvallen van een burcht der. Noormannen, een brug. met 15 bogen over de Usk en merkwaardige monumenten in de Mariakerk (14de eeuw). In de nabijheid liggen belangrijke steenkolenmijnen :en ijzersmelterijen. De stad heeft flanelweverijen en telt (19Ï1) 8611 inwoners.

Aberratie (afdwaling) van het licht. Wij kunnen de hemellichamen zien, omdat zij lichtstralen uitzenden naar ons oog. Wij veronderstellen derhalve, dat een ster zich bevindt in de richting van den lichtstraal, die op ons netvlies valt. Ondergaat nu zulk een lichtstraal op zijn weg van de ster naar ons oog een afwijking van .'de rechte lijn, dan zullen wij'die ster op een andere plaats meenen te zien dan daar, waar zij zich werkelijk bevindt. Wij. willen dit dóór een voorbeeld ophelderen; Plaats op het

onderstel van een wagen een ton en ga zelf in die ton zitten, zoedat de wanden hoog boven uw hoofd uitsteken. Wij nemen aan, dat 'gij u juist in het midden van de ton nederzet met het gelaat voorwaarts, naar de zijde ' der' paarden gekeerd, en dat de ton cylindervormig is. Nu begint het te regenen bij een .volkomen windstilte. Gij ziet omhoog en elke loodrecht neervallende ■ droppel, die het midden der 'tón-opening bereikt, daalt in uw oog neder. Gij ziet dus in de richting van de plaats, waar dé droppel is ontstaan. Maar nu begint de wagen té rijden. De droppel, die in het raadden der ton-opening aankomt, moet nog een kleinen weg afleggen, eer hij uw oog bereikt, maar gedurende dien tijd zijt gij met den wagen vooruit gegaan, zoodat de droppel niet in uw oog, maar achter u nedervalt. Toch komt er een droppel in uw oog, namelijk die, welke nabij den voorsten rand de ton heeft bereikt en van hier — Wegens het voortrijden 'van dén wagen *— langs een' schuine lijn naar uw oog gaat. Zoo ook zullen de regendroppels, die langs de raampjes van'een in beweging zijnden trein naar beneden vallen, een sehuine lijn beschrijven, indien zij tijdens het stilstaan van den trein leo'drècht omlaag vielen. • Wij noemen nog een andfer voorbeeld:' wanneer een schip met groote snelheid van het oostten- naar het westen zeilt en een juist uit het zuiden komende kogel de-beide wanden doorboort, dan zullen de beide gaten niet zuiver in de lijn liggen, die zich van het zuiden naar

het noorden uitstrekt, omdat het' schip zich voortbewoog in den tijd,- dien de kogel noodig bad?mn van den eersten wand den volgendente bereiken.

Bij de waarneming der hemellichamen heelt iets dergelijks plaats, wat wjjVsons gemakkelijk kunnen voorstellen, wanneer 'wij-'de ton .vervangen door de buis'van een kijker. Ons oog bevindt zich in het midden der onderste opening en wij richten de bovenste naar eén ster, die zich bevindt in de pool der ecliptica.* ¥oéeV de beweging van den wagen komt nu die der aarde om! de . zonv in-plaats van den vallenden droppel een lichtstraal door de ster uitgezonden. Willen wij dezen straal opvangen, dan moeten wij de buis iets doen hellen naar de zijde,' waarheen de. aarde zich begeeft. Dan dringt de, middén in de bóvenete' opening■<der knie vallende lichtstraal bok in* ons oog. Maar in die richting, waar' wij nu de ster meenen te ifien, bevindt"zij"aifli' niet.> Den hoek nu tusschen de ware en de schijnbare richting der ster noemen wij de aberratie (afdwaling) van het licht

■ ■ Daar net oog, aat een jaar ïang .uezeuue a^i blijft waarnemen, in een ellips1 is rondgeloopen, heeft het gedurende dieéi tijd die ster i achtereenvolgens op gewaande plaatsen gezien, 'die té zamen de aberratie-ellips vormen. De halve mid; dellijn van deze vertoont zich onder een hoek van 20";496, die den naam draagt van aberratie) hoek. Noemt men de snelheid, der aarde óm de zon v, de 'voortplantingssnelheid' van het licht v

V, dan is tang. « = y

Hierin is de teller bijna 30 km.,' de noemer 299v860 km., waaruit volgt * = 20", 496. Deze uitkomst 'stemt vrij wel overeen met die van Bradley, een Engelsch sterrénkuUdièe, die het eerst ae aberratie opgemerkt heeftf (1728), toen hij bij zijn onderzoek naar dé parallaxis (verschil: zicht) van de vaste sterren (zie.aldaar) waarnam, dat deze zich voor het oog van den beschouwer jaarlijks om haar ware standplaats) bewegen in kleine ellipsen, wier groote as. evenwijdig is aan het vlak Van de loopbaan der aarde en steeds een lengte heeft van ruim 40". De aberratie" ii öen 'rechtstreéksch bewijs voor den omloop der aarde om de zon. Bij1 dè planeten en kometen spreekt men van een abertatietijd en bedoelt daarmede den tijd, dien het'ïieht dezer hemellichamen noodig heeft, om de'aarde te bereiken;

Chromatische aberratie of afwijking is een optisch verschijnsel, dat bij de lenzen voorkomt en een gevokjf1 is van het verBetiü in breking der verschillend gekleurde lichtstralen. Het gevolg ervan is, dat alle beelden gekleurde randen ver! toonen. Na vele mielukte pogingen om dit euvel te verhéWeri, is zulks aan Dollond gelukt door zijn uitvinding van gecombineerde achromatische lenxen. Zie Achromatische lenxen.

Sferische aberratie is eveneens een éptisch verschijnsel, teweeg gebracht, doordat bij sferij 'aihe lenzen en sferische spiegels alle van één ! pttttf uitgaande lichtstralen niet in één punt samenkomen. Daardoor ontstaan, evenals bij de chromatische 'aberratie, onduidelijke<b^ó"eWW» men ze vermijden, dan moet men öf slechts zwak gebogen lenzen gebruiken, öf door plaatsing van