is toegevoegd aan uw favorieten.

Het Christelijk leven

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

96

'S MENSCHEN AANLEG EN BESTEMMING.

als wordend, ach ontworstelend aan de noodwendigheid. „La liberté est une aurore", zegt Renouvier1). Alleen als zoodanig is zij te handhaven; wij mogen haar niet opvatten, gehjk vele harer pleitbezorgers aan wie Eucken te recht „Begeisterung für das Seichte" verwijt»), als iets, dat er vanzelf is.

Toch zien zij, die de vrijheid erkennen, haar als primair en dieper dan de noodwendigheid wortelend in ons wezen. Psychologisch is dit onweersprekelijk. Het determinisme dringt zich op aan den denkenden mensch, die de oorzaken zoekt, den algemeenen samenhang naspoort. Maar het gevoel onzer vrijheid en verantwoordehjkheid is veel oorspronkehjker, centraler dan welke behoefte van het denken ook. Het is teeken eener kranke beschaving, wanneer de resultaten van deterministisch denken opgedrongen worden aan de groote massa, die zelf aan den denkarbeid vreemd is, zooals heden gepopulariseerde wetenschap en ook de kunst zulke averechtsche verhchting in ruime kringen verspreidt. Zoo wordt door halfbeschaving het geestelijk leven ondermijnd. Ten slotte hangt geheel onze zedelijkheid aan de vrijheid; van elk moreel oordeel is 't erkennen der vrijheid de major.

Beschouwt men deze vraag uit het oogpunt der praktijk, zooals de bespreking der christehjke moraal medebrengt, dan verliest het phüosophische probleem wel iets, maar met alles van zijn beteekenis. Er is veel voor te zeggen met Schleiermacher de vraag als van ondergeschikte waarde min of meer op rijde te zetten. Zelfs Luther, die toch vrijwat over gebondenheid en vrijheid gedisputeerd heeft, vond, dat de scholastische toelichting der verhouding tusschen goddelijke genade en menschelijke vrijheid veel minder er toe deed, dan „zu zeigen wie diese Erneuerung tatsachhch geschehe" »). Terecht: het leven laat zich door de theorie niet dwingen of uitroeien. Maar, en

') Psychologie II, 342.

•) R Eucken, Geistige Strömungen der Gegenwart 1910.

■) Men zie W Herrmann, Der Verhehr des Christen, mU Gott