is toegevoegd aan je favorieten.

Uit den strijd om nieuwe levenswaarden

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

RELIGIEUSE PRAKTIJK EN GEMEENSCHAP

303

Als de nieuwe religie — beter: de eenige, eeuwige religie, die aan het gebeuren van het heden zich bewust is geworden van haren vorm voor het heden — machtig is geworden over velen, zal zij mèt een religieuse gemeenschap ook voortbrengen veel in de religieuse gedachte, dat nu nog onklaar, veel in de religieuse praktijk, dat nu nog onzeker, veel in de religieuse sfeer, dat nu nog vaag moet lijken.

Maar de gedachte aan zelfwerkzaamheid, die zich nu reeds opdringt, geeft althans eenige lijnen.

De samenkomsten, waarin een enkele spreker is, alle andere hoorders, zullen aanzienlijk beperkt worden. Ik geloof niet, dat ze zullen vervallen. Want zij hebben inderdaad waarde. Een waarde, die echter te grooter is, naar mate zij meer uitzonderlijk zijn. De tegenwoordige praktijk, die van een aantal menschen iedere week een religieuse toespraak verlangt, is even dwaas als het wezen zou iedere week van een dichter een vers of van een schilder een schilderij te vragen.

Heel veel, dat nu in den vorm van „godsdienstprediking" gegegeven wordt, zou ook veel beter worden gebracht in den vorm van cursussen, conferenties enz. Op plaatsen dus, waar gelegenheid was tot vrije gedachtenwisseling. Meestal, zoo niet immer, zouden ook hier leiders moeten optreden, die niet in vasten, bezoldigden dienst der religieuse gemeenschap zouden staan, wier geestelijke vrijheid — welke religie volstrekt noodig heeft — ook tegenover de religieuse gemeenschap dus zoo groot mogelijk zijn zou.

Maar mijn bedoeling is geenszins, dat het werk en de samenkomsten der religieuse gemeenschap daarin zouden opgaan. Veeleer geloof ik, dat deze ook zal kennen hare cultische samenkomsten.

Dit is voor menschen, die alleen den Protestantsch-Christelijken vorm van religie kennen, zeker zeer vreemd. Maar na het boven gezegde behoeft op deze zijde der zaak niet meer gewezen te worden. Veelmeer dan de traditie van het Protestantisme geeft de moderne psychologie ons hier lijnen, al zijn die op zich zelf alleen in staat vooroordeelen, gevolg zoowel van Protestantsche traditie als van onzen nuchteren Hollandschen aard, weg te