is toegevoegd aan uw favorieten.

Humanisme

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

io8

VERDRAA GZAAMHEID

En opnieuw ging de mensch, geduldig, hardnekkig, voort te zoeken het land van de vrijheid.

In het Protestantisme is de Middeleeuwsche scholastiek ten halve overwonnen, ten halve behouden. Wel heeft 't de persoonlijkheid volwassen verklaard: „ieder staat alleen met zijn geweten tegenover God", maar tegelijk heeft 't verklaard, dat de waarheid' autoritair was: de waarheid is geopenbaard en onverwrikbaar. Het Protestantisme schiep een scholastiek, die de persoonlijkheid vrij liet, zooals de kat 't het muisje doet. Het liet de persoonlijkheid spreken: maar de Kerk behield het laatste woord. Het liet de persoonlijkheid babbelen... Babbelen leidt tot gekibbel: het eeuwen-lange gekibbel onzer kerkjes en secten is te wijten aan deze innerlijke onklaarheid van het Protestantisme, dat, Renaissance en Middeleeuwen vereenigend, beide verminkte.

De Middeleeuwsche mystiek, die intuïtieve en levende wijsheid-kern van 't Katholicisme, is door de scholastische kathechismus der Protestanten niet verdiept, noch verruimd, zelfs niet vrij gelaten, zooals «ij vrij gelaten was door de Moeder-kerk, maar zij is er mee saam geweven, en daardoor in intellectualisme verstikt. De hervormde godsdienst bracht miUioenen vergeefs-pathetische preeken en haast geen boek van wijsheid.

Het Protestantisme schafte zijn inquisiteuren en brandstapels af, maar, zich splitsend in secten, die elk een andere dogmatiek tot waarheid abstraheerden, wekte het zijn predikers op tot den hard-koppigen strijd der principes. Strijd zonder grootheid! Met den kouden hartstocht der verdorden