Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

8

mensch alleen grootgebracht moet worden, om te worden gedood in den oorlog?

Wie zijn twee zoons een boksbeugel geeft en hen oefent in het gebruik ervan, kan zeker zijn, dat ze elkander op een kwaden dag leelijk zullen toetakelen. Maar de vader, die zijn zoons, die ermee thuiskomen die dingen ontneemt, behoeft van boksbeugels geen ongelukken te vreezen.

Zooals zoons met een boksbeugel, zoo zijn de landen: ieder schaft zich wapens aan, ieder oefent zich ermee, wat is nu zekerder, dan dat ze die eenmaal zullen gebruiken. Toegegeven moet worden, dat op dit oogenblik de eisch van algemeene ontwapening er nog wat ongewoon uitziet, misschien komt er eenmaal een tijd, dat de menschheid met schaamte en deernis op onzen tijd neerziet.

Als voor 15 eeuwen een oude lijfeigene op de binnenplaats van een kasteel de jongeren zou hebben voorspeld, dat er een tijd zou komen, dat ieder zou kunnen gaan, werwaarts hij begeerde te gaan, dat ieder vrijvoetig zou zijn, dan zouden de jongeren hem zeker met verbaasde ongeloovigheid hebben aangezien: wij zijn thans zoover, dat wij ons niet in een toestand van lijfeigenschap zouden kunnen indenken.

Toen een honderd jaren geleden enkele stoute geesten in ons land het denkbeeld opperden, hier een spoorweg aan te leggen, werden ze uitgelachen: dat was niet iets voor ons land met zijn kleine afstanden, maar wel voor een groot land, en bovendien, de grond was hier veel te moerassig, de treinen zouden er gewoon in wegzakken. De ervaring heeft, dunkt ons, anders geleerd.

Kan uit dezen oorlog iets goeds voortkomen, kan het licht geboren worden uit deze duisternis, zooals in den zwarten nacht de dageraad geboren wordt? Als we een opbloei van het godsdienstig leven te wachten hebben, kan dat het individu ten goede komen en daardoor in sommige opzichten de gemeenschap, maar het oorlogsgevaar zal er zeker niet geringer door worden. Maar zeker is het ook niet en het is zelfs waarschijnlijk, dat deze oorlog in dit opzicht averechts werkt. Veel vreugde zal de mannenmoord de menschen niet brengen, ook niet in het- land, dat overwinnen zal en al mogen sommigen verwachten, dat er dankgebeden omhoog zullen gaan, dan zou men verwachten kunnen:

„Maar God, met zooveel wee begaan,

„Nam d'offers van dien dag riiet aan. (Tollens),_

Sluiten