is toegevoegd aan uw favorieten.

Leerboek der algemeene geschiedenis ten dienste van hoogere burgerscholen, gymnasia en candidaat-hoofdonderwijzers

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

110

Godsdienstvrede van Augsburg 1665.

Geestelijk voorbehoud.

Afstond van

Karei V .1555 en '56.

't Verdrag van Passau werd in 1555 bevestigd door den godsdienstvrede van Augsburg. De hoofdinhoud was : 1°. De regeering van een huid beslist, welke godsdienst — de Katholieke of de Luthersche (de vrede gold niet voor dè Calvinisten) — er de heerschende zal zijn : „wiens gebied, diens godsdienst." („cuius regio, eius religio").

2°. Andersdenkenden mog en niet om hun geloof vervolgd worden, doch hun moet vergunning worden verleend, het land te verlaten.

3°. Gehjkstelling van de Katholieke en de Luthersche standen; zoo kregen b.v. ook Lutheranen zitting in het Rijkskamergericht.

Gevolgen van dien vrede waren: 1°. de splitsing van Duitschland in eene Katholieke en eene Protestantsche helft ; 2°. verzwakking van de toch al niet sterke keizerlijke macht en versterking van de vorstelijke macht.

Eene kwestie, die niet opgelost was, betrof de geestelijke vorstendommen. Indien een bisschop Protestant werd, mocht hij dan zijn land behouden ? Waar de landsheer den godsdienst bepaalde, zou, indien over de bisdommen-staten steeds een Katholiek regeerde, daar nooit de Hervorming kunnen doordringen. De Lutheranen wilden daarom die vraag bevestigend beantwoorden ; een keizerlijk besluit van Ferdinand besliste echter in ontkennenden zin (geestelijk voorbehoud [of reservatum ecclesiasticum]), maar bepaalde tevens, dat in die geestelijke vorstendommen de Protestantsche onderdanen godsdienstvrijheid zouden genieten, en dat wilden de Katholieken niet.

In de jaren 1555 en 1556 deed Karei V (f 1558), teleurgesteld in zijne grootsche afwachtingen en afgeleefd voor zijne jaren, doordat hij steeds te veel van het betrekkelijk zwakke lichaam had gevergd en bij de maaltijden niet matig genoeg was geweest, afstand van de regeering. In de Nederlanden, ih Spanje :— met de koloniën — en in de Italiaansche bezittingen werd hij opgevolgd door Philips LI; als heer der Oostenrijksehe landen en keizer van Duitschland door Ferdinand. Zoo splitste het Habsburgsche Huis zich in twee takken: den Spaanschen en den Oostenrijkschen.1

1 Blad N0. 26, waar de landen van den Spaanschen tak met groene namen eijn gedrukt.