Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

6

RAS EN VOLK.

Engelschen boer; een Italiaansche stad liet zich niet verwarren met een Nederlandsche; Genève was onderscheiden van het Lutherdom; Loyola een ander katholiek dan Pascal. In de oogen van den Franschen Jacobijn was de Bataafsche een aristocraat. De romanticus Beets zou zich in het leven geen uur verdragen hebben met den romanticus Byron. En nog in den jongsten tijd, tusschen de naar vereeniging strevende proletariërs van alle landen, welke verschillen!

Zeker heeft de negentiende eeuw zeer veel van het bijzondere afgeslepen. Zij heeft menschen en dingen dooreengeworpen, veel muren afgebroken, veel ravijnen overbrugd; veel van den kantigen bovenbouw zóó ondermijnd dat hij in puin moest vallen. Dit haar werk heeft fundamenten blootgelegd die sinds eeuwen niet langer zichtbaar waren geweest, en onder die fundamenten is er geen dat in het jongste verleden meer de aandacht getrokken heeft dan het rasverschil.

De nieuwe notie heeft de wetenschap verjongd; zij heeft ook de politiek aan zich trachten te onderwerpen. Talrijk en onderscheiden zijn de uitloopers van die krachtige beweging geweest; en de voornaamste er van verdienen één voor één in oogenschouw te worden genomen.

De wetenschap die den mensch en zijne samenleving tot object heefc, is er door gerevolutionneerd; de historiestudie misschien bovenal. Gaan wij een oogenblik na wat, nog in de achttiende eeuw, de Europeesche volken van hun eigen oudheid wisten, en vooral, wat zij van het gewetene begrepen. Zij wisten reeds vrij wat feiten, en hoe langer zoo meer, maar zagen ze nog,niet buiten het nationaal verband. Als een Franschman de oudste geschiedenis van het Fransche volk, een Engelschman die van het Engelsche, een Hollander die van het Hollandsche behandelde, kwam het hun niet in den zin dat zij feitelijk opgeklommen

Sluiten