is toegevoegd aan je favorieten.

De geschiedenis van het Socinianisme in de Nederlanden

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

288

man l) en de woelzieke Jan Knol2), en uit den Rijnsburger kring Jacob van Halmael3), Pieter van Loeren4) en vele anderen, toonden op verschillende wijzen dat zij den invloed van het Socinianisme hadden ondergaan.

Het Socinianisme zat dermate in de lucht, dat zelfs rechtzinnige godgeleerden niet geheel aan zijn invloed ontkwamen Hoornbeek was van oordeel dat de bekende Doopsgezinde leeraar te Hoorn, Pieter Jansz. Twisk, die tegen het Socinianisme van Montanus, in zake de Godheid van Christus, krachtig was opgetreden, zelf door deze gruwelijke ketterij was aangetast6). Zoo werd ook Heydanus, „omdat hij 't stuk van den Sabbath niet soo hard op zijn schots drijft, als die blinde ijveraars, die met den Utrechtschen (Voetiaanschen) geest gedrenckt sjjn", door zijn ambtgenoot Hoornbeek „alsmede voor een Sociniaen en drijver van nieuwigheyt, een los mensch, en die de gronden leyt van profaniteyt en atheisterij" gehouden" 6). Nog stérker, ook Coccejus, hoezeer hij verklaarde een afkeer van de gevoelens van Socinus te hebben 7), en de steller was van de weerlegginge der Apologie van den Poolschen Ridder, is in de schatting van zijn geduchten tegenstander Gisbertus Voetius niet aan de Socinianerij ontkomen, omdat hij in de verzoeningsleer onderscheid had gemaakt tusschen de schuldvergeving (acpKfig) en de schulddelging {naqmq)8). Ook de Deventer predikanten Paulus Colonius en Leonardus Ryssenius, beide

1) Boven bl. 185 v. *) Boven bl. 196, 265. *) Boven bl. 155. ») Boven bl. 155.

s) Summa Controvereiarum, p. 362; Blaupot ten Cate, Gesch. d. Doopsgezinden in Holland I, bl. 285.

,s) Den verdruckten recht-gereformeerden Remonstrant ofte aenspraeck aan P. de Witte, Amsterd. 1664, 4°. bl. 10.

') Sepp, a.w. II, bl. 222, 232.

») Sepp, a.w. II, bl. 237.