is toegevoegd aan je favorieten.

Dr. H. P. Berlage Nzn.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

5

zijn, en waarvan de kern ongeveer in het midden van de vorige eeuw ligt.

Het spreekt van zelf dat, waar men die algemeene onschoonheid constateerde, en waar men wilde pogen om weer opnieuw schoonheid in de producten van het ambacht te brengen, — men allereerst moest trachten te vinden de oorzaken welke tot het schoonheid-verval hadden geleid. En Morris en de zijnen deden dan ook voortdurend ijverige pogingen in die richting. Zij maakten daartoe vergelijkingen tusschen hun rijd en de tijden waarin het ambacht schoonheid had voort gebracht, tusschen de wijze waarop het ambacht werd beoefend in hun rijd en in die andere, betere tijden.

En zij kwamen tot de conclusie dat 't juist was de wijze waarop het ambacht werd beoefend, en de voorwaarden waarónder het werd beoefend, die noodzakelijk tot vernietiging van de schoonheid in het ambacht moesten leiden. Zij herinnerden zich de tijden van de gilden en zagen welke heerlijke schoonheden de bouwkunst en de ambachten in die tijden bereikt hadden, en het spreekt wel vanzelf dat zij vergelijkingen gingen maken tusschen de manier waarop de ambachten beoefend werden tóen en in hun tijd.

Dan vonden zij, dat de arbeidsregeling en de arbeidsvoorwaarden wel grondig waren gewijzigd. Zij vonden in hun eigen tijd het toonstelsel, de beginnende massaproduktie, de arbeidsverdeeling en specialiseering, en zij begrepen dat dit alles wel totaal onmogelijk maakte een liefde van den arbeider voor zijn arbeid en voor het produkt van zijn arbeid, dat dit alles dus onmogelijk maakte een verlangen om dat produkt schoon, zoo schoon mogelijk te doen zijn — dat het dus de moderne arbeidsregeling en arbeidsvoorwaarden waren, die noodzakelijk moesten leiden tot een totalen ondergang der schoonheid in ambacht en bedrijf.

Bovendien beleefden zij de opkomst en de allereerste ontwikkeling van de machine, die alles wat aan de schoonheid der ambachtsprodukten tornde, nog sterker en uitgebreider maakte. Indirect, maar ook direct. De machine zou de bestaansstrijd voor de arbeiders nog zwaarder maken, zij zou 5