Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bleef er niets over dan de kouw van 't rationalisme. Totdat men van 't Griekse en Romeinse heidendom weer terugkeerde naar zichzelf, in de Romantiek, en met nieuwe verrukking de schoonheid der Middeleeuwen terugvond. De mystiek herleefde en het bewustzijn Gods ontwaakte weer in 's mensen ziel.

En als ik nu voor de derde maal mijn blik laat glijden langs de golving der eeuwen, dan zie ik daar doorheen 'n vrij strakke lijn die maar weinig zich heft of daalt. Het is de typies-Hollandse lijn van 't realisme, lopend van de middeleeuwse kluchten naar 't zeventiende-eeuwse blijspel ; van Bredero en Hooft en Huygens naar Thomas Asselijn met z'n Jan Klaaszen ; verder naar Langendijk, ook even van Effen aanrakend, en dan naar Bet je Wolff en Aagje Deken ; in de 19e eeuw brengt die lijn ons bij de Camera Obscura en verder bij de schat van moderne schetsen vol tintelend leven van Heyermans, Querido en zo vele anderen. Al noemt 'n Hollands talent z'n boek epos of roman, zoals op 't titelblad van De Jordaan gebeurt, het blijkt niets anders te wezen dan 'n verzameling van meesterlik-realistiese kiekjes uit 't gewone leven. En zo geleerd door 't verleden, durven we wel voorspellen, dat Holland bij al de internationale bewegingen waaraan we zullen meedoen, toch steeds zichzelf zal blijven in de getrouwe en geestvolle tekening van de nuchtere werkelikheid.

De Geschiedenis geeft ons de gave der profetie.

*

We praten over de Eeuwen en hun geest alsof dat iets werkeliks en aparts was. En toch is 't maar 'n abstractie. Of misschien ook niet. De Ideeën alleen hebben realiteit, zei Plato. Sommige abstracties zijn zo geweldig concreet als rotsblokken die de dorpen vernietigen in de dalen.

Maar toch, om de geest der tijden te zien, moeten we naar de individuen kijken, gelijk 't zonnelicht zich in de nacht alleen toont waar 't wordt weerkaatst door de maan, en gelijk in een donkere kamer alleen de zonnestofjes getuigen van 't grote licht daarbuiten.

Sluiten