Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

mee, en begrip mee, ook voor economische vraagstukken, waarvan men de oorzaken beter zag, op welker oplossing men ongetwijfeld meer dan voorheen het vernuft spitste. De uitvinding der boekdrukkunst had ontwikkeling verbreid, de ontwikkeling had een directer, een meer bewuste critiek gewekt, die zich ook nog anders kon uiten dan in sombere en woeste rebellie als Jacqueries en boerenkrijgen. Sommigen willen in de bekende prent van den grooten Brueghel, waarin een reizend koopman gedurende zijn slaap door apen wordt geplunderd, een politieke toespeling zien, d. w. z. een satire op misbruiken van de kerk. Zou dit zoo zijn, dan was het een van de eerste gevallen van Nederlandsche politieke prentkunst, dat tevens in zijn oeuvre alleen zou staan.

De belangrijke satirieke prentkunst, die zich bezig houdt met de Hervorming, in caricaturen op den Paus, Luther en Calvijn, is meestal van Duitschen of Franschen oorsprong. Wij kunnen aannemen dat de „Papstesel zu Rom", het monster met den ezelskop, de geschubde huid, den vrouwenboezem en buik, den met een duivels- en een hanekop versierden staart, op de achterpooten loopend, waarvan de een in een gespleten hoef, de ander in een klauw eindigt, zoowel als het gorgonische (pauselijke) Medusahoofd, saamgesteld uit allerlei symbolische attributen van het pausdom, en geteekend door Tobias Sturmer, en dat de voorstelling van Martin Luther: des duivels doedelzak, of van Calvijn als zwijn in den biechtstoel, hier evengoed bekend zijn geweest als bij onze groote naburen. Ze leeren ons hoe de spotprent een wapen was geworden, door de strijdende partijen druk tegen elkaar gebezigd. Luther ging hierin voor en schreef o. a. den tekst bij de krasse houtsnee van Lucas Cranach „Ortus et Origo Papae" (1545). De bedreigde kerk liet zich in deze niet onbetuigd. Grof en scherp zijn

Sluiten