Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De vriendelijke lezer kan dus, wat mijn onderzoekingen betreft, volkomen gerust zijn. Ze waren nimmer ambtelijk voorbereid, niet vooruit aangekondigd. Bovendien kwam ik als een kollega bij kollega's en hebben de Russische kollega's nog de onverbeterlijke naïviteit, te meenen, dat het mogelijk zou zijn van ons, West-Europeeërs voor hun school veel te leeren, terwijl ze zeker, wat hun ideeën, maar veelal ook, wat hun praktijk betreft, reeds in een veel verder stadium verkeeren dan wij. Maar het is waar, ook van het verkeerde, of als ge wilt, van de historie valt te leeren. Doch in het algemeen hebben onze Russische collega's geen begrip ervan, dat terwijl zij in de afgeloopen jaren paedagogisch met reuzenschreden zijn vooruitgaan en met moeite allen de ontwikkeling volgen, de gansche andere wereld op dit terrein volkomen stilstond, zoo niet achteruit ging.

In één ding had de heer Vliegen, toen hij het over mijn ontslag had, gelijk. Ik ben als communist naar Rusland gegaan en heb de zaken als communist bekeken.

Dat was trouwens maar goed ook. Want wie als nietcommunist naar Rusland gaat ter bestudeering van de arbeidsschool, we gelooven niet, 'dat hij er heel veel "van terecht zal brengen, om de eenvoudige reden, dat het hem ontzettend moeilijk zal vallen, zich in het wezen van deze school in te denken. Hij zal met allerlei wanbegrippen en vefkeerde voorstellingen naar huis terug komen en de zaak natuurlijk, hier gekomen en misschien volkomen te goeder trouw, heel anders voorstellen, dan ze inderdaad is.

Overigens zal. hij een welkome bezoeker zijn. Er is, om zoo te zeggen in Rusland geen school, die niet voor elkeen openstaat, die werkelijk met ernstige voornemens tot kennismaking komt. Neem daarbij de voor ons Westerlingen aandoenlijke Russische gastvrijheid en ge zult begrijpen, dat het iemand als ondergeteekende, bovendien nog voorzien van zijn legimitatie als afgevaardigde naar het wereldcongres dei communisten, gemakkelijk viel objectief te onderzoeken.

En toch is het zeer moeilijk een behoorlijken totaalindruk te krijgen van het Russische onderwijs, niet zoozeer omdat men zich moet inwerken in iets, dat practisch voor ons geheel nieirw is, maar vooral omdat men nog niet voor zich heeft een reeds uitgewerkt systeem, maar eigenlijk een reeks van grandiose proefnemingen, zij het allen vrijwel op denzelfden grondslag.

Sluiten