is toegevoegd aan uw favorieten.

Oud Batavia

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

systeem, kon veranderen of afschaffen, heeft den burgerhandel

§ los. van den beginne af gefnuikt. Coen zelf heeft zich nooit kunnen verheffen boven een „gereglementeerden" burgerhandel, omdat die Indische kleedenhandel bij het Opperbestuur nu eenmaal voor onmisbaar gold x). Bovendien, de burgers zeiven dwongen de Regeering tot eene scherpe controle op hun doen. Als het anker was geheschen en zij het dek onder hunne voeten en de open zee om zich heen hadden, kwam vaak iets atavistisch over hen, iets Viking- en Watergeusachtigs: ze bedreven allerlei baldadigheden en zeerooverij onder de Prinsenvlag, maakten daardoor den Hollandschen naam stinkend en bedierven niet zelden den regelmatigen handel der Compagnie, die duurder voer en dus ook hooger prijzen vroeg. Coen is driekwart jaar na zijne terugkomst moeten eindigen met bij plakkaat den vrijen burgerhandel op de kust van Cormandel en den kleedenhandel naar de Molukken te verbieden.

§ 110. Ook zijne verdere plannen in verband met kolonisatie waren noch logisch noch uitvoerbaar. Zoo wilde hij in 1623 „eenighe goede aensienlijcke huijsgesinnen" bewegen om naar Indië te gaan, teneinde de kern te vormen van eene meer achtenswaardige burgerij dan de „tappers ende dronckaerts", die thans Batavia ontsierden. Zelfs stond hem eene „groote menichte" van „goede eerlijke luijden met goed capitael" voor den geest, als aanstaande bevolking zijner vesting. Maar als men nu vraagt: Welke zekerheid bood hij aan die „goede eerlijcke luijden" dat zij behoorlijk zouden worden behandeld

1). Het is een feit, dat Coen den 31 Jan. 1623 aan de burgerij den vrijen handel op Cormandel toestond, dus den handel in „kleedjes". Maar den dag daarna trad hij af. Daarom is deze Resolutie, welker uitvoering hij op anderen schoof, kwalijk als eene regeeringsdaad van hem te beschouwen. Daarop ging Coen in Nederland den vrijen burgerhandel bepleiten, doch gebonden aan een reglement en met verplichte levering aan de Compagnie van alle geschikte artikelen „tot zekeren civielen prijs, minder als tegenwoordig, indien het de Compagnie van nood sal hebben." Eene complete parodie derhalve van vrijen handel.