is toegevoegd aan uw favorieten.

Oud Batavia

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

plaats. Een honderd jaar later vertoonde zich dit kwadraat nog evenzoo.

43i. Waarvoor de gebouwen binnen het versterkte Vierkant dienden, is niet geheel duidelijk. Het personeel van den Boom en van het Ontvangerskantoor woonde er, maar de Shahbandar l) had zijn huis tusschen Zeeburg en Culemborg naast de pakhuizen, en de Ontvanger-Generaal woonde reeds in 1641 op de Werf (§ 647). De Maleische naam voor het Vierkant, Pabejan, tolhuis (van beja, tol), herinnerde aan het oorspronkelijke huis van den Generalen Ontvang. Er lag hier thans een der vijf kapiteins van de stad, die echter sinds 1656 wegens gebrek aan ruimte buiten het Vierkant woonde. Tegelijk veranderde men in 1656 de vrije ligging van het Vierkant, zooals men die bij Clemendt nog ziet, door een muur uit den Z. O. hoek te bouwen naar de Equipagewerf en een tweeden uit den N. O. hoek naar de Westzijdsche pakhuizen.

1). De Shahbander (woordelijk: heer der haven) was de havenmeester, tevens „voorstander der vreemdelingen". In laatstbedoelde qualiteit behartigde hij de belangen der vreemde aankomelingen en handelaren zoowel bij de Regeering als anderszins. Tevens oefende hij controle op hen uit bij aankomst, verblijf en vertrek.

Oorspronkelijk verleende de Shahbandar te Batavia ook de zeepassen en inde hij de inkomende en uitgaande rechten. Maar reeds in 1620 werd een Ontvanger-Generaal benoemd, door den Inlander betiteld als Kapitan Tima d.i. hoofd van den Boom. Zooals dat onder het ancien régime ging, zijn de functies van beide ambtenaren niet scherp gescheiden. De Ontvanger-Generaal heeft mede toezicht op alle inkomende en uitgaande goederen en personen. Hij int echter speciaal de tollen en de opbrengst der zoogenaamde Jacatrasche domeinen (bijvb. het Chineesch hoofdgeld), die hij overstort in de Groote Kas binnen het Kasteel. AI spoedig kreeg de Ontvanger-Generaal een soort dwarskijker in den Licentmeester. Zeer dikwijls echter is de Shahbandar tevens Licentmeester; ook komt het voor dat de Ontvanger-Generaal tegelijk de functie van Shahbandar uitoefent.

In 1664 werd een Havenmeester benoemd, wiens werk echter niet op de reede was maar in het havenkanaal, de Vrijmanshaven en de grachten. Deze bestond nog in 1753, maar schijnt daarna niet meer vermeld te worden.