Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schikking over eigen huis en erf. Met maatregelen op het terrein der handelspolitiek, met monetaire beschikkingen, met subsidies en met credietverstrekking komt de staat reeds vrij ver op het terrein van het bedrijf. Hoe sterker de malaise, hoe verder de staatsmacht ingrijpt in rechten en bevoegdheden van den particulier, hoe meer de staat mee doet, direct of indirect, aan het economisch leven.

Dit alles neemt niet weg, dat fundamenteel het kapitalisme in alle westersche democratieën nog het economisch stelsel is, waarop de samenleving steunt.

Is de ondergang van dit stelsel nabij? Wat brengt tot deze gedachte?

Ten eerste natuurlijk het feit, dat een groote groep van hen, die door de crisis uit den maatschappelijken arbeid gestooten worden en die geen vooruitzicht nebben, dat hun opnieuw werkgelegenheid kan geboden worden, met gevoelens van verzet tegen het heerschend stelsel worden bezield* Dit leidt tot massale wrok, welke zich uit in acties om het kapitalisme ten val te brengen. Deze kracht is ongetwijfeld sterk en zou niet in toom te houden zijn, indien zij niet ongewild een tegenkracht in het leven riep, welke haar sloopende werking remt.

Politiek uit zich de beweging, die naar slooping van het kapitalisme streeft, in communisme en revolutionnair socialisme. Het Russische voorbeeld werkt hierbij suggestief.

Een goed waarnemer onderscheidt echter gauw een hemelsbreed verschil, dat in het kort hierop neerkomt, dat in Rusland de revolutie mogelijkheden bood tot opbouw van een nieuwe constructie in grooten stijl. Of het tegenwoordige communisme in Rusland, dat beter met den naam van staatskapitalisme kan worden aangeduid, onvervormd kan gehandhaafd blijven, is ook voor den besten kenner moeilijk uit te maken. Maar wie zich een voorstelling kan maken van de krachten, welke ginds aan het werk zijn, kan moeilijk de gedachte van zich afzetten, dat in Rusland de economische geschiedenis op een keerpunt staat. Hongersnood en bedrijfsmislukkingen doen niets af aan het feit, dat bijna alles, wat de oude maatschappij intact hield, er is vermorzeld en dat een nieuwe wereld van ideeën, cultureel, sociaal, politiek, er ingang heeft gevonden en er zelfs in vrij sterke mate reeds is geconsolideerd. Zelfs als in Rusland de nood ertoe mocht dwingen om op groote

Sluiten