Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

anderen bedreven zonde; aan het dogma der verlossing door willekeurige genade en aan het lijden van onschuldigen. In al dergelijke leerstukken des geloofs raakt de rede bevangen in een labyrinth van tegenspraken, en een rationeele of natuurlijke theologie is a priori onmogelijk: tusschen bovennatuurlijke openbaring en rede ligt een ondempbare klove.

Ten slotte nog enkele algemeene opmerkingen.

Voltaire was een echt kind van zijn tijd en daarin school volgens Albert het geheim van zijn kracht. „Indien", zegt Brunetière, er iemand is in onze geschiedenis, die in zijn deugden zoowel als zijn gebreken, waarlijk de man is van znn eeuw en van zijn ras, dan is het zeer zeker Voltaire". Hij vertolkt geheel den geest zijner eeuw, ja hij was .niet anders dan „le trompette ou le clairon retentissant de 1'esprit du 18ième siècle". Hij gaat mede met de heerschende stroomen en is in zooverre een tegenbeeld van Rousseau, die juist tegen den tijdgeest ingaat.

Maar terzelfder tijd heeft hij ook zeer veel invloed geoefend op de denkbeelden van het publiek; door gansch Europa is die invloed wel een eeuw lang zeer groot geweest, om eerst daarna te gaan tanen; en dat hij een kwart eeuw lang na zijn terugkeer uit Berlijn aan de spits kon staan in den strijd voor rede en recht, mag zeker wel een zeldzaam historisch verschijnsel heeten.

Sluiten